Metody aktywizujące w edukacji przedszkolnej i …

1 Jacek Sta doMonika Sp awska-Murmy oMetody aktywizuj ce w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej Metody nauczania Metody aktywizuj ce Przegl d wicze aktywizuj cych w metodzie Montessori Dobre praktykiZeszyt 1 Zestaw 1 Analiza merytorycznaEl bieta MiterkaRecenzjaJolanta LazarRedakcja j zykowa i korektaAnna WawryszukProjekt graficzny, projekt ok adkiWojciech Romerowicz, ORESk ad i redakcja technicznaGrzegorz D bi skiProjekt motywu graficznego Szko y wicze Aneta WiteckaISBN 978-83-65967-00-8 (Zestawy materia w dla nauczycieli szk wicze matematyka)ISBN 978-83-65967-01-5 (Zestaw 1. Aktywizacja procesu dydaktycznego w przedszkolnej i wczesnoszkolnej edukacji matematycznej)ISBN 978-83-65967-02-2 (Zeszyt 1: Metody aktywizuj ce w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej)Warszawa 2017O rodek Rozwoju EdukacjiAleje Ujazdowskie 2800-478 jest rozpowszechniana na zasadach wolnej licencji Creative Commons U ycie niekomercyjne Polska (CC-BY-NC).Spis tre ciWst p 4 Wychowanie przedszkolne 4I etap edukacyjny 5 Okresy rozwojowe dziecka 7 Metody nauczania 8 Metody aktywizuj ce 9 Metody aktywizuj ce w przedszkolu 12 Metoda Montessori 13 Przegl d wicze aktywizuj cych w metodzie Montessori dotycz cych zagadnie z matematyki (sytuacje edukacyjne) 14 Dobre praktyki 25 Metody aktywizuj ce na I etapie edukacyjnym 26 Przegl d wybranych metod aktywizuj cych w nauczaniu zintegrowanym 27 Burza m zg w 27 Burza pyta 27 Symulacje 27 niegowa kula 28S oneczko 28 Gry dydaktyczne 28 Przyk ady dost pnych na rynku rozwi za komercyjnych 30 Domino 303 Zeszyt 1 Qubix 31 Dowiedz si wi cej 32 Spis tabel 334 Zestaw 1 Wst pCele, kierunki, sposoby i tre ci nauczania matematyki w przedszkolu oraz na I etapie edukacyjnym (klasy I III) reguluj odpowiednie akty prawne.

2 S to za czniki do Rozporz dzenia ministra edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kszta cenia og lnego dla szko y podstawowej: Podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddzia w przedszkolnych w szko ach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego; Podstawa programowa kszta cenia og lnego dla szko y kszta cenia zintegrowanegoIdea nauczania zintegrowanego w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej nawi zuje do nauki ca o ciowej oraz nauczania cznego. Jak wyja nia Luiza Kury o-S aby, skoro wiat istnieje jako ca o i tak oddzia ywuje na cz owieka, to i dzieci powinny uczy si w takim wiecie funkcjonowa . Jednak, aby nauczy dzieci y i dzia a w takim wiecie konieczne jest zintegrowanie wszystkich kierunk w kszta cenia, metod dzia ania oraz cel w nauczania i wychowania, a dzi ki nim mo liwe jest scalanie tre ci, materia u nauczania i wychowania w zintegrowane jednostki tematyczne.

3 Tworz c integralne ci gi sytuacyjne dla r nych dzia a i prze y uczni w, pokazujemy zwi zki mi dzy wszystkimi przedmiotami i doprowadzamy do syntezy wiedzy z r nych dziedzin ycia oraz kszta tujemy scalony obraz wiata . (Kury o-S aby, )Dlatego w integralnym systemie nauczania rola nauczyciela jest okre lana jako przewodnika po r norodnych r d ach wiedzy. W tym modelu edukacji nauczyciel powinien jak najcz ciej stwarza okazje do samodzielnego do wiadczania, prze ywania i poszukiwania, czyli stosowa Metody praktyczne i oparte na obserwacji, a jednocze nie aktywizuj ce i skierowane na podmiotowo ucznia. Matematyka w tej koncepcji jest obszarem, kt rego kompetencje s kszta towane i doskonalone w powi zaniu z innymi obszarami edukacji . Kszta cenie zintegrowane umo liwia rozwijanie kompetencji matematycznych zar wno w kontek cie wymiaru poznawczego, jak i spo ecznego, emocjonalnego czy nawet przedszkolneCelem wychowania przedszkolnego jest wsparcie ca o ciowego rozwoju dziecka w ten spos b, aby przygotowa je do podj cia nauki na pierwszym etapie edukacji .

4 W zakresie umiej tno ci matematycznych dziecko na koniec wychowania przedszkolnego w obszarze poznawczym:5 Zeszyt 1 wykonuje w asne eksperymenty graficzne farb , kredk , o wkiem, mazakiem itp., tworzy proste i z o one znaki, nadaj c im znaczenie, odkrywa w nich fragmenty wybranych liter, cyfr, kre li wybrane litery i cyfry na g adkiej kartce papieru, wyja nia spos b powstania wykre lonych, narysowanych lub zapisanych kszta t w, przetwarza obraz ruchowy na graficzny i odwrotnie, samodzielnie planuje ruch przed zapisaniem, np. znaku graficznego, litery i innych w przestrzeni sieci kwadratowej lub liniatury, okre la kierunki i miejsca na kartce; czyta obrazy, wyodr bnia i nazywa ich elementy, nazywa symbole i znaki znajduj ce si w otoczeniu, wyja nia ich znaczenie; (..) wyra a ekspresj tw rcz podczas czynno ci konstrukcyjnych i zabawy, zagospodarowuje przestrze , nadaj c znaczenie umieszczonym w niej przedmiotom, okre la ich po o enie, liczb , kszta t, wielko , ci ar, por wnuje przedmioty w swoim otoczeniu z uwagi na wybran cech ; klasyfikuje przedmioty wed ug: wielko ci, kszta tu, koloru, przeznaczenia, uk ada przedmioty w grupy, szeregi, rytmy, odtwarza uk ady przedmiot w i tworzy w asne, nadaj c im znaczenie, rozr nia podstawowe figury geometryczne (ko o, kwadrat, tr jk t, prostok t); eksperymentuje, szacuje, przewiduje, dokonuje pomiaru d ugo ci przedmiot w, wykorzystuj c np.

5 D o , stop , but; okre la kierunki i ustala po o enie przedmiot w w stosunku do w asnej osoby, a tak e w stosunku do innych przedmiot w, rozr nia stron lew i praw ; przelicza elementy zbior w w czasie zabawy, prac porz dkowych, wicze i wykonywania innych czynno ci, pos uguje si liczebnikami g wnymi i porz dkowymi, rozpoznaje cyfry oznaczaj ce liczby od 0 do 10, eksperymentuje z tworzeniem kolejnych liczb, wykonuje dodawanie i odejmowanie w sytuacji u ytkowej, liczy obiekty, odr nia liczenie b dne od poprawnego (Podstawa programowa , 2017: 6 7).Realizacja ww. za o e odbywa si w formie kszta cenia zintegrowanego, podczas zaj kierowanych i niekierowanych, z poszanowaniem mo liwo ci rozwojowych dzieci oraz ich potrzeb. Nauczyciele, planuj c i organizuj c zaj cia, powinni wzi pod uwag mo liwo ci dzieci, ich oczekiwania poznawcze oraz potrzeby ekspresji, komunikacji i ch ci zabawy. Powinni r wnie wykorzystywa ka d naturalnie pojawiaj c si sytuacj edukacyjn prowadz c do osi gni cia dojrza o ci szkolnej.

6 Aktywno ci poznawczej dzieci sprzyja przemy lana aran acja przestrzeni, kt ra powinna by tak zagospodarowana, aby pozwoli dzieciom na podejmowanie r norodnych form dzia etap edukacyjnyW szkole podstawowej na I etapie edukacyjnym (obejmuj cym klasy I III i zwanym tak e edukacj wczesnoszkoln ) proces kszta cenia realizowany jest w formie kszta cenia zintegrowanego. Celem edukacji wczesnoszkolnej, podobnie jak w edukacji przedszkolnej , jest wspieranie ca o ciowego rozwoju dziecka. Proces wychowania i kszta cenia prowadzony w klasach I III szko y podstawowej powinien by ukierunkowany na umo liwienie dziecku odkrywania w asnych mo liwo ci, zrozumienia sensu dzia a oraz gromadzenia do wiadcze . 6 Zestaw 1Wa ne jest r wnie zaspokojenie naturalnych potrzeb rozwojowych ucznia. Szko a powinna respektowa podmiotowo ucznia w procesie budowania w asnej osobowo ci oraz indywidualnej wiedzy na progu cia na I etapie edukacyjnym powinny umo liwia uczniom nabywanie do wiadcze przez zabaw i ruch, wykonywanie eksperyment w naukowych, eksploracj , przeprowadzanie bada , rozwi zywanie problem w w zakresie adekwatnym do mo liwo ci i potrzeb rozwojowych na danym etapie oraz z uwzgl dnieniem indywidualnych mo liwo ci ka dego dziecka.

7 W zakresie umiej tno ci matematycznych ucze podczas kszta cenia na I etapie edukacyjnym w obszarze poznawczym osi ga: umiej tno rozumienia podstawowych poj i dzia a matematycznych, samodzielne korzystanie z nich w r nych sytuacjach yciowych, wst pnej matematyzacji wraz z opisem tych czynno ci: s owami, obrazem, symbolem; umiej tno stawiania pyta , dostrzegania problem w, zbierania informacji potrzebnych do ich rozwi zania, planowania i organizacji dzia ania, a tak e rozwi zywania problem w; umiej tno czytania prostych tekst w matematycznych, np. zada tekstowych, amig wek i zagadek, symboli (Podstawa , 2017: 33).Szczeg owe osi gni cia w zakresie matematyki zosta y opisane w cytowanym rozporz edukacji na I etapie kszta cenia mo e przybiera r ne formy: pracy zespo owej, pracy w grupach oraz pracy indywidualnej, a ich dob r powinien wynika z naturalnych sytuacji edukacyjnych. Nauczyciele nie powinni traktowa lekcji jako okazji do przekazywania gotowych informacji, lecz podchodzi do edukacji dzieci jako dynamicznego procesu nadawania sensu i rozumienia nieustannie zmieniaj cego si wiata.

8 Proces edukacyjny powinien umo liwia badanie zjawisk, zdobywanie nowych do wiadcze i interakcj z otoczeniem. Na tak przygotowanym gruncie ucze buduje swoj wiedz .Wed ug podstawy programowej nauczyciele w klasach I III powinni uwzgl dnia : trzy naturalne strategie uczenia si dzieci: percepcyjno-odtw rcz (ucze uczy si wed ug przedstawionego wzoru na laduje), percepcyjno-wyja niaj c (ucze uczy si cz ciowo wed ug wzoru, szuka wyja nie i podpowiedzi) i percepcyjno- -innowacyjn (ucze przekszta ca informacje i tworzy innowacje, w tym w asne strategie my lenia); stosowanie r norodnych metod kszta cenia, w tym metod organizacyjnych ( cznie z klasami autorskimi). Nauczyciel prowadz cy klas zna funkcje stosowanych metod i dostosowuje je do stylu uczenia si swoich uczni w. Warsztat pracy nauczyciela opiera si na wsp czesnych podstawach naukowych (Podstawa , 2017: 54).7 Zeszyt 1 Okresy rozwojowe dzieckaNauczyciel na etapie edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej pracuje z uczniami ciekawymi wiata.

9 Dzieci pozytywnie reaguj na nowo ci i r ne formy zabawy, s otwarte i ch on otoczenie wszystkimi zmys ami. Jest to z jednej strony du e wyzwanie dla pedagoga wczesnej edukacji dziecka, a z drugiej stanowi r d o satysfakcji z post p w swoich podopiecznych. Naturalna ciekawo wiata u dzieci wp ywa na ich ch uczenia si , rozszerzenia i pog bienia swojej wiedzy. Dlatego jednym z priorytetowych zada nauczyciela jest dopilnowanie, aby dzieci nie straci y swojej naturalnej ciekawo ci. Powinien on przyk ada wag do stosowanych przez siebie metod nauczania, aby zaj cia by y dostosowane do potrzeb i umiej tno ci dzieci. Nale y wspomnie , e omawiany okres nauczania (edukacja przedszkolna oraz I etap edukacyjny) obejmuje dwa z czterech okres w rozwojowych zdefiniowanych przez psychologa Jeana Piageta: okres przedoperacyjny (2 6 r..) oraz okres operacji konkretnych (6 12 r..).Tab. 1. Charakterystyka okresu przedoperacyjnego oraz operacji konkretnych w rozwoju my lenia matematycznego wg Jeana PiagetaOkres przedoperacyjnyOkres operacji konkretnych Miejsce przedmiot w i realnych zachowa zaczynaj zajmowa symbole i czynno ci umys owe.

10 Dziecko zaczyna pos ugiwa si symbolami i poznawczo reprezentowa wiat. Dzi ki temu s owa i liczby mog zast powa przedmioty i wydarzenia, a czynno ci, kt re przedtem musia y by rzeczywi cie wykonywane, teraz mog przebiega w my li. W tym okresie dziecko nie jest jeszcze zdolne do rozwi zywania problem w na symbolach i napotyka na wiele luk i niejasno ci w procesie rozumienia rzeczywisto ci. Dziecko przeprowadza operacje umys owe na podstawie posiadanej wiedzy. Dziecko jest w stanie rozwi za problem zwi zany z konkretnymi przedmiotami w spos b logiczny. Ucze zaczyna rozumie r ne postaci poj cia sta o ci, ilo ci oraz potrafi dokona klasyfikacji, nabywa zdolno rozumowania j my lenia abstrakcyjnego zachodzi dopiero po 12 roku ycia i dlatego wprowadzanie tre ci abstrakcyjnych u dzieci przed tym okresem ycia na og nie ma sensu. Wzi wszy pod uwag mo liwo ci dzieci wynikaj ce z etap w rozwojowych, nauczanie matematyki powinno by dostosowane do ich konkretnych potrzeb i mo liwo ci intelektualnych.