Międzynarodowa konkurencyjność gospodarki. …

1 --- INSTYTUT GOSPODARKI WIATOWEJ --- SZKO A G WNA HANDLOWA --- --- 1 --- Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki. Uwagi na temat definicji, czynnik w i miar. Dr Mariusz-Jan Rad o Warszawa, 2008 --- INSTYTUT GOSPODARKI WIATOWEJ --- SZKO A G WNA HANDLOWA --- --- 2 --- Opracowanie przygotowane na u ytek programu badawczego "Zmiana znaczenia czynnik w mi dzynarodowej konkurencyjno ci gospodarczej wynikaj ca z proces w globalizacji i integracji z Uni Europejsk . Wnioski dla optymalizacji modelu polskiej polityki gospodarczej". Materia opublikowano w: Bie kowski W. i inni (2008) Czynniki i miary mi dzynarodowej konkurencyjno ci gospodarek w kontek cie globalizacji wst pne wyniki bada , Prace i Materia y Nr 284, Instytut Gospodarki wiatowej, Warszawa. --- INSTYTUT GOSPODARKI WIATOWEJ --- SZKO A G WNA HANDLOWA --- --- 3 --- Konkurencyjno i czynniki konkurencyjno ci Definicja konkurencyjno ci Jednym ze skutk w obfito ci bada nad konkurencyjno ci jest wielo cz sto bardzo r nych definicji samego jej poj cia.

2 Obok opracowa proponuj cych bardzo precyzyjne definicje konkurencyjno ci istnieje r wnie wiele takich, kt re m wi c o niej, b d w og le jej nie definiuj , b d robi to w spos b bardzo og lny, nie rezygnuj c jednocze nie z przedstawiania szeregu jej miernik w. r de tej r norodno ci jest wiele. W r d nich wyr ni nale y niejednolite pogl dy na zakres podmiotowy konkurencji, r ne zapatrywania na temat jej r de , a tak e r ne systemy warto ci wyznawane przez autor w poszczeg lnych definicji. Poj cie konkurencyjno ci gospodarczej mo e by u ywane w odniesieniu do przedsi biorstw, sektor w, region w, narod w (pa stw), a tak e organizacji ponadnarodowych. Kategoria konkurencyjno ci przedsi biorstw wzbudza niewiele kontrowersji pomi dzy badaczami. Problemy z definicj pojawiaj si natomiast podczas oceny konkurencyjno ci twor w terytorialnych takich jak pa stwo czy region.

3 Sytuacja taka wynika z innych cech i cel w przedsi biorstw oraz pa stw, a tak e z odmiennej natury ich konkurowania. O ile bowiem g wnym celem przedsi biorstwa jest przetrwanie na rynku i maksymalizacja zysku w d ugim okresie, o tyle dla pa stwa celem jest zwykle poprawa standardu ycia spo ecze stwa. Dodatkowo pa stwa i przedsi biorstwa wyposa one s w r ne strategie i instrumenty osi gania swych cel w. Wed ug Portera (2001), poj cie konkurencyjno ci narod w jest bardzo trudne do zdefiniowania, za pr ba dokonania jej syntetycznej oceny dla ca ego narodu (pa stwa) jako takiego skazana jest na niepowodzenie. Wed ug tego autora, je li za o ymy, i g wnym celem pa stwa jest podnoszenie poziomu ycia ludno ci, to nale y pami ta , i cel ten nie mo e by osi gni ty dzi ki amorficznej konkurencyjno ci narodowej, ale dzi ki efektywno ci wykorzystania narodowych zasob w pracy i kapita u.

4 O tym za decyduj wyniki osi gane przez przedsi biorstwa. W tym uj ciu jedyn znacz c koncepcj konkurencyjno ci na poziomie narodu jest efektywno , za g wnym celem narodowym tworzenie wysokiego i rosn cego poziomu ycia ludno ci. Te za zale od wydajno ci pracy i efektywno ci kapita u. W. Bie kowski (1995), analizuj c zmiany konkurencyjno ci gospodarki ameryka skiej za czas w Reagana dokona rozr nienia pozycji konkurencyjnej i zdolno ci konkurencyjnej. Pozycja konkurencyjna, zwana te przez tego autora konkurencyjno ci wynikow , to osi gni ty przez dane pa stwo poziom rozwoju gospodarczego. Swoje odzwierciedlenie --- INSTYTUT GOSPODARKI WIATOWEJ --- SZKO A G WNA HANDLOWA --- --- 4 --- ma on zar wno w poziomie dochodu narodowego, jak i poziomie efektywno ci wykorzystania czynnik w wytw rczych czy pozycji w handlu zagranicznym.

5 Z kolei zdolno konkurencyjna to wszystko to, co decyduje o mo liwo ciach konkurowania na rynkach zagranicznych i osi ganiu przez dan gospodark okre lonej pozycji konkurencyjnej. Zdolno ta zwana jest te konkurencyjno ci czynnikow , gdy ocenia si j na podstawie szeregu czynnik w opisuj cych wielko , struktur i wykorzystanie zasob w produkcyjnych, system spo eczno ekonomiczny, polityk ekonomiczn rz du oraz mi dzynarodowe otoczenie gospodarcze. W efekcie autor ten uznaje, i miar wzrostu zdolno ci konkurencyjnej jest nie tylko, a cz sto nie tyle poprawa pozycji konkurencyjnej, ile zachowanie przez dan gospodark zdolno ci do d ugookresowego, zyskownego rozwoju (tj. z zachowaniem odpowiedniego poziomu akumulacji), kt rego efektem jest taka struktura gospodarki a w konsekwencji struktura eksportu kt ra koresponduje z d ugookresowymi zmianami w strukturze popytu wiatowego.

6 Obydwa powy sze podej cia uzupe niaj si wzajemnie. Zastosowanie podej cia czynnikowego bez uzupe nienia go o ocen osi gni tej pozycji konkurencyjnej mo e bowiem prowadzi do przyj cia b dnych za o e co do zestawu czynnik w konkurencyjno ci, gdy ten zmienia si wraz z osi gan przez dan gospodark pozycj konkurencyjn . Z tego powodu definiuj c konkurencyjno gospodarek pa stw wysokorozwini tych Bie kowski uznaje, e miar zdolno ci konkurencyjnej pa stw wysokorozwini tych (lider w) b dzie nie tylko zachowanie zdolno ci do zyskownego wzrostu, ale tak e zdolno ci do tworzenia i wsp tworzenia nowych struktur poda y i popytu, i e proces ten powinien mie miejsce w warunkach gospodarki otwartej . Z kolei oceniaj c konkurencyjno pa stw s abiej rozwini tych uznaje, i ocena zdolno ci konkurencyjnej kraj w rozwijaj cych si stosuj cych znane wzorce rozwoju i konsumpcji oraz staraj cych si dogoni kraje wysokorozwini te polega przede wszystkim na ocenie skuteczno ci realizowanej przez nie strategii doganiania.

7 Obydwa zaprezentowane przez Bie kowskiego uj cia mi dzynarodowej konkurencyjno ci gospodarczej pa stw m wi o innych wzajemnie uzupe niaj cych si jej aspektach. Ich wyr nienie prowadzi do wyr nienia trzech podstawowych typ w definicji konkurencyjno ci pa stw: Definicje wynikowe. Odnosz si do rezultat w osi ganych przez dan gospodark , w tym poziomu dochodu narodowego, osi gni tego udzia u w handlu wiatowym zar wno w wymiarze jako ciowym jak i ilo ciowym. Skupiaj si one na ocenie osi gni tej przez dane pa stwo pozycji konkurencyjnej. Zmiana tej pozycji nast puje, gdy zmieniaj si warunki udzia u danej gospodarki w handlu wiatowym. Wad tej definicji jest fakt, i koncentruje si ona przede wszystkim na wynikach gospodarczych, m wi c niewiele o ich przyczynach. Definicje czynnikowe. W przeciwie stwie do definicji wynikowych skupiaj si na ocenie r de konkurencyjno ci gospodarki, kt re wp ywaj na przysz pozycj konkurencyjn , w tym wielko ci i struktur zasob w produkcji czy efektywno ich wykorzystania.

8 Definicje te oceniaj zdolno gospodarki kraju do sprostania konkurencji mi dzynarodowej, czyli jej zdolno konkurencyjn . Takie podej cie do problematyki konkurencyjno ci bardziej wnika w istot zjawisk ekonomicznych decyduj cych o sukcesie gospodarczym pa stwa. Umo liwia tym samym ocen czynnik w, kt re decyduj o przysz ej pozycji konkurencyjnej pa stwa. Niemniej zastosowanie tego podej cia bez uzupe nienia go o ocen osi gni tej pozycji konkurencyjnej mo e prowadzi do przyj cia b dnych za o e co do zestawu czynnik w konkurencyjno ci, gdy ten zmienia si wraz z osi gan przez dan gospodark pozycj konkurencyjn . --- INSTYTUT GOSPODARKI WIATOWEJ --- SZKO A G WNA HANDLOWA --- --- 5 --- Definicje mieszane czynnikowo-wynikowe. cz w sobie obydwa wymienione wy ej podej cia do oceny konkurencyjno ci, bior c pod uwag zar wno obecny potencja gospodarczy i osi gni t pozycj konkurencyjn , jak r wnie czynniki decyduj ce o potencjale wzrostu gospodarczego, zwi zane ze zdolno ci konkurencyjn.

9 Definicje tego typu maj najpe niejszy charakter, gdy uwzgl dniaj interakcj jaka zachodzi pomi dzy osi gni tym poziomem rozwoju gospodarczego a zestawem czynnik w determinuj cych konkurencyjno . Bardzo interesuj ce rozumienie poj cia konkurencyjno ci proponuje irlandzka Rada Konkurencyjno ci Narodowej. W jej rozumieniu poj cie to oznacza sukces na rynkach, kt ry owocuje og lnym wzrostem dobrobytu (..); rynki te obejmuj mi dzynarodowy przep yw towar w, kapita w i us ug. Na mi dzynarodowym rynku towar w i us ug rywalizuj ze sob przedsi biorstwa z poszczeg lnych pa stw. Dzi ki obni aniu barier taryfowych w handlu mi dzynarodowym wci si on rozszerza i pog bia. Na rynku kapita w rywalizuj pa stwa d ce do przyci gni cia jak najwi kszych zagranicznych inwestycji bezpo rednich 1. Autorzy tej definicji wskazuj zar wno na rol pa stw w tworzeniu konkurencyjno ci jak i przedsi biorstw.

10 Rol pa stw w jej uj ciu jest tworzenie rodowiska gospodarczego sprzyjaj cego inwestowaniu i rozwojowi gospodarczemu, przedsi biorstwa za winny budowa i stosowa strategie konkurencyjno ci gwarantuj ce im sukces rynkowy. Kolejne stanowisko dotycz ce problematyki konkurencyjno ci prezentuj K. Esser, W. Hillebrand, D. Messner i J. Meyer-Stamer (1996), kt rzy stworzyli koncepcj konkurencyjno ci systemowej2. Wyr nili oni cztery poziomy analizy konkurencyjno ci: meta, makro, mezo i mikro. Na poziomie meta analizuje si czynniki spo eczno-kulturowe czy modele spo eczno-gospodarcze i ich wp yw na rozw j gospodarczy. Na poziomie makro analizowana jest polityka pa stwa kszta tuj ca makroekonomiczne rodowisko ekonomiczne. Poziom mezo to struktury pomocnicze uzupe niaj ce dzia ania podejmowane przez przedsi biorstwa. Obejmuje on poszczeg lne wyspecjalizowane polityki gospodarcze pa stwa, w tym infrastrukturaln , edukacyjn , importow itp.