ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJ S - solar …

1 LL E T M BAKANLI IELEKTR K ELEKTRON KTEKNOLOJ S END STR YEL SAYA LAR523EO0078 Ankara, 2011i Bu mod l, mesleki ve teknik e itim okul/kurumlar nda uygulanan er eve retim Programlar nda yer alan yeterlikleri kazand rmaya y nelik olarak rencilererehberliketmekamac ylahaz rlanm bireysel renmemateryalidir. Mill E itim Bakanl nca cretsiz olarak verilmi tir. PARA LE R ..1 RENME FAAL YET L Fazl Faz Olu gen Ba lant da Ak m, Gerilim Ba nt lar .. Y ld z Ba lant da Ak m, Gerilim Ba nt lar .. G e G r n r G ve Hesaplamas .. Aktif G .. Reaktif G .. G Vekt G l Aktif G l Reaktif G l G l mede Dikkat Edilecek FAAL YET ..38 L ME VE DE ERLEND RENME FAAL YET G KAT SAYISI L G Katsay s .. G Katsay s Tan m .. Omik, Kapasitif, End ktif Devrelerde Ak m, Gerilim ve G Vekt G Katsay s l FAAL YET.

2 57 L ME VE DE ERLEND RENME FAAL YET K SAYA Elektrik Elektrik Saya lar (AA).. G nd ksiyon Saya lar ve Ba lant lar .. Elektronik Saya lar ve Ba lant lar .. Kartl Saya lar ve Yap s .. Kuvvetli Ak m Tesisleri Y netmeli Elektrik Tarifeleri Y netmeli Elektrik Piyasas nda Kullan lacak Saya lar Hakk nda Tebli .. Topraklamalar Y netmeli FAAL YET ..94 L ME VE DE ERLEND L DE ERLEND NDEK LERiiA IKLAMALARKOD523EO0078 ALANE lektrikElektronik TeknolojisiDAL/MESLEKEnd striyelBak m Onar mMOD L N ADIEnd striyel Saya larMOD L N TANIMIG ve g katsay s l me, elektrik saya lar yap s veba lant lar ile ilgilibilgi ve becerilerin kazand r ld RE40/24 N KO ULBu mod l n n ko ulu KG ve g katsay s l aletleri ile elektrik saya lar ba lant lar n yapmakMOD L N AMACIG enel Ama Gerekliortamsa land nda, Standartlara, artnamelere, G venli iyleKuvvetli Ak m Tesisleri.

3 Fen Adamlar veTopraklamalar Y netmeli i neuygun ve hatas z olarakg katsay s l aletleri ve elektrik saya lar ba lant lar n l m n hatas katsay s n hatas zolarak l lar n nhatas zolarakmontajveba lant lar n T M RET MORTAMLARI VEDONANIMLARIO rtam: g venli i tedbirleri al nm s n f, at lye, laboratuvar,trafo merkezleri, k t phane, bilgi teknolojileri ortam ( internet) kendinize veya grupla al abilece iniz t m ortamlarDonan m: l aletleri, deney setleri, emniyet ve g venlikmalzemeleri, bunlarla ilgili kataloglar ve tan t m materyalleri L ME VEDE ERLEND RMEMod l i inde yer alan her renme faaliyetinden sonra verilen l me ara lar ile kendinizi de erlendireceksiniz. retmen mod l sonunda l me arac ( oktan se meli test,do ru-yanl testi, bo luk doldurma, e le tirme vb.) kullanarakmod l uygulamalar ile kazand n z bilgi ve becerileri l ereksizi de IKLAMALAR1G R Sevgili renci,Teknoloji ve bilginin h zla geli ti i ve yenilendi i end stride l meve l aletleri,hayat m z nvazge ilmez eleri olmu h zl geli imini takip etmek i inelektronik cihazlar n m zde dijital a n cihazlar hayat m zagirmi se de l aletlerinin temelindeki analog sistemlerin bilinmesininyeniliklere ula mada en temel unsuroldu u unutulmamal d lar, retilen veya t ketilen elektrik enerjisi miktar n l en nl khayat m z n ve sanayimizin ayr lmaz bir par as olan elektrik enerjisinin do ru ve hassas l lmesi son derece bir b y kl k ile ayn cinsten bilinmeyen bir b y kl n kar la t r lmas na l me denir.

4 Bu ekilde yap lan l melerin en az hata ile sonu land r lmas ,arzu edilen birdurumdur. End stride kullanaca m z wattmetre,varmetre, kosin sfimetre, elektrik sayac vb. l aletlerine ait teknik zellikleri, devreye ba lanma ekilleri hakk nda temel bilgileribu mod l i inde bulacaks n R 23 RENME FAAL YET -1G l m n hatas zolarakyapabileceksiniz. G l m aletleri ve standartlar hakk nda kitaplardan, internetten,kataloglardan bilgi toplay n z. Toplad n z bilgi ve dok manlar raporh line rlad n z raporuarkada lar n zlapayla ptart n L MEMekanik i :Bir cisme yol ald rmak i in kuvvet uygulan r. Bir cismi bir yerden al pba ka bir yere koydu umuzda, bir el arabas n s rd m zde, antay ta d m zda i yapm oluruz. in basit bir form l vard r: = KuvvetxYolSI sisteminde kuvvet birimi Newton, al nan yolun birimi metre oldu undan i in birimiNewton-metredir.

5 Bu birime yine SI sisteminde joule (jul) denir. 1 joule =1 Bir joule, bir newtonluk bir kuvvet taraf ndan, kuvvetin do rultusuna paralel olarakbir metrelik bir uzakl k boyunca etkimesiyle yap lan i tir. yap lmas i in sadece kuvvet uygulamak yeterli olmaz. E er cisim kuvvetuyguland h lde hareket etmiyorsa yani yer de i tirme yapm yorsa i yap lm olmaz. rne in,bir kitab okurken oturdu unuzda veya yemek yerken oturdu unuzda i yapm olmazs n z. nk bu esnada herhangi bir yer de i tirme yap lmam t :Bir cismin i yapabilme yetene ine enerji denir. Bir ara , bir yerden bir yeregiderken bir kuvvet harcar ve yol al r ve bir enerji insan bir masay al p ba kayere ta rsa bir enerji harcam t r. Yani i yapabilecek durumda olan her eyin bir enerjisivard r. Bu enerji kullan lmad durumlarda potansiyel enerji iken kullan lma durumundakinetik enerjih uygulanarak i yap ld nda cisim enerji kazanmaktad r.

6 Bunedenle enerji ile i in birimleri ayn d r yani farkl t rleri vard r. Hareketenerjisi, s enerjisi, k enerjisivb. ki cisim birbirine s rt ld ndecisimler hareket ettirilmi olunur ve cisim bir s resonra s nmaya ba lar. Burada da hareket enerjisi s enerjisine d n m t r. nsanlarda RENME FAAL YET -1 AMA ARA TIRMA4besinlerden ald klar enerjiyi v cutlar nda depolarlar ve bir i yapt klar nda bu enerjiyikullanarak i yaparlar. Evlerimizi veya i yerlerimizi s tmak i in yak tlardan faydalan r tlarda var olan kimyasal enerji s enerjisine d n r. Is tma ve ayd nlatma i in elektrikenerjisi kullan l r. Elektrik enerjisi lambalar yard m yla k enerjisine, t , s t c ve klimayard m yla ise s enerjisine d n :Birim zamanda harcanan enerjiye veya retilen enerjiye g denir. Yani i yapabilme h z n n bir l s d r.

7 Bu enerji retilirken veya t ketilirken bir zaman ge al an bir i inin yapt i , zaman ge tik e artar ve harcad enerjide birim zamanda yapt i ayn d r. Benzer ekilde bir elektrikli s t c n n harcad enerjibirim zamanda ayn d r ama zaman ge tik e harcad toplam enerjisi ge en zamanlaartmaktad Pile g sterilir ve birimi Watt't r. Birim zamanda (t) cismin harcad enerji W ise g ,G = Yap lan i /i i yapmak i in ge en zaman P= W / tSI sistemindei = joule, zaman ise saniye ile ifade edilir. G birimi ise joule/saniyeolacakt r. Bunun daSI sistemindeki kar l Watt't r. Watt biriminin kullan lmas n n nedeniise buhar makinesini icat eden sko yal bilim adam James Watt'tan dolay d k k bir g birimi oldu unda bunun yerine 1000 kat n ifade edenkilowatt (kw) kullan lmaktad r.

8 Ta tlarda ise watt yerine beygir g c (BG)ifadesi kullan l BG=736 watt't r.( HP= Horse Power-Beygir g c )Alternatif ak m elektrik enerjisinden redres rlerle do ru ak m elektrik enerjisi eldeedildi indendo ru ak m elektrik enerjisinin retimi, iletimi ve da t m yap lmamaktad hareketle do ru ak m elektrik enerjisinin olu turdu u i ve g c n l lmesideend striyelolmaktan km t r. Bu nedenle bu mod lde ele alaca m z i ve g konular a rl kl olarak alternatif ak m elektrik enerjisi ile ilgili olacakt Fazl Faz Olu umuAlternatifin kelime anlam "de i ken"dir. Alternatif ak m n k sa tan m ise "zamanaba l olarak y n ve iddeti de i en ak m" eklindedir. yerlerindeki ve evlerimizdekielektrik,alternatif ak m s n f na g re ak m veya gerilim yar m periyotta(T/2)(+), yar m periyotta (-) de er al r.

9 T rkiye de frekans 50 Hz. oldu u i in bu olay 1 saniyede50 kez tekrarlan r.(T= Periyot). ekil e bak n ekil :Alternatif ak m e risi (Sin se risi)Alternatif ak m e itli ekillerde retilebilir bunlar genel olarak sin soidal-kare- gen-testere di i eklindedir. ekil : Alternatif ak m ekilleri (sin s-kare- gen-testeredi i) ekil : Alternatif ak mve do ru ak m6 Alternatifak m de erleriBilindi i gibi DC( Direct current)ak m/gerilim de eri sabittir. rne in,1 V DCdedi imizde DC gerilimin 1 V oldu u anla lmaktad r. Fakat AC de ak mve gerilimde erleri s rekli de i mektedir. Bu y zden AC yi ifade etmek i in e itli de erlerkullan lmaktad r. Bunlar ani de er, maksimum (tepe) de er, tepeden tepeye de er,ortalamade er ve etkin de erdir. Anide erAlternatif ak m nde erizamanlade i ir.

10 Te alternatif ak m ve gerilimin herhangi birandaki de erineani de erdenir. Bir sayk lda sonsuz say da ani de er vard l ile hesaplan r. rnek:Frekans 50 Hz, maksimum de eri(Vm)60 V olan alternatif gerilimin 1 anl k de erini bulunuz. z form l oldu undanmV, ve tde erleriform lde yerine yaz l rsa SinV SinV60 = 0 V Maksimum (Tepe)de er ( Vm)Maksimum (tepe) de er, ani de erlerin en b y d r. Manyetik alan i erisinde d nenbir bobinde ind klenenEMK inedikkat edilirse 900ve 2700lik a larda elde edilen de erleriletkenlerin kuvvet izgilerini tam dik olarak kesti i anlard r. ekil e bak n z. Tepedentepeye de erAlternatif ak m n en st noktas ile en alt noktas aras ndaki de er tepeden tepeyede er olarak ifade edilmektedir. Tepeden tepeye de er maksimum de erin 2(iki) kat d r. Ortalamade er ( Vort)Ortalama de er, bir sayk ldaki ani de erlerin ortalamas d r.