Hastane Yemekhanesinde Hazırlanan Diyet Çeşitleri

1 Klinik Geli im15 Beslenme; insan n b y me, geli me ve sa l kl olabilmesi i in gereken enerji ve besin elerinin v cuda al nma-s d r. Sa l korumak, geli tirmek ve ya am kalitesini y kseltmek i in v cudun gereksinimi olan t m besin elerinin yeterli miktarda al narak kullanabilmesi ge-reklidir. Bu nedenle beslenme do ru zamanlarda bilin li yap lmas gereken bir (M. 460-377) besinleri sa l k y n nden de erlendirmi , tan mlad hastal klar i in Diyet ne-rilerinde bulunmu tur. Diyet en etkin ila t r s z ile y zy llar ncesinden bize diyetin nemini bildirmi tir. Ancak g n m zde bir ok ki i de i ik besinlerin bes-leyici de erleri, sa l a olan etkileri, uygulanan Diyet ile hastal k aras ndaki ili kiler konusunda bilgi sahibi de ildir.

2 Oysaki beslenme yetersizli i veya dengesizli i baz hastal klar n olu mas nda do rudan, baz lar nda ise hastal n n seyrini uzatmas veya k saltmas a s ndan dolayl olarak etkilidir. Vitamin ve mineral eksikliklerine ba l olarak guatr, ane-mi, ra itizm, pellegra, beriberi, protein enerji yetersizli- inde ise maln trisyon do rudan beslenme yetersizli ine ba l g r len hastal klardand r. Beslenme yetersizli i sonucunda ba kl k sisteminin zay flamas ile birlikte enfeksiyon hastal klar , hastal klar n a r seyretmesi, iyile me s re lerinin gecikmesi, beslenme dengesizli ine ba l ise diyabet, hipertansiyon, kalp damar hastal klar , i manl k, karaci er b brek hastal klar gibi hastal klar dolayl olarak yanl beslenmenin ,3D nya Sa l k rg t (WHO) ve G da Tar m rg t (FAO) n n kat l m ile 1992 y l nda Roma da Ulusal Beslenme Kongresi d zenlenerek t m d nyada yeterli ve dengeli beslenme ile besin t ketimini iyile tirmeye y ne-lik stratejilerin kullan lmas n sa lamak ve desteklemek ama lanm t r.

3 B ylece toplumlar n beslenme d zeyini iyile tirerek bir ok hastal a kar bireyleri korumak ve ya am kalitesini artt rmak hedeflenmi tir. Toplumun kaliteli bir ya am s rd rebilmesi i in yap lan t m a-l malar do rudan beslenme yetersizli ini engellemeye yard mc d beslenme uygulamas yap lan her kurum do ru-dan veya dolayl olarak beslenme yetersizli i ve dengesiz-li ine ba l hastal klara zemin haz rlayabilir. Hastane bu kurumlar i erinde en dikkatli olunmas gereken yerdir. Beslenme yetersizli i veya dengesizli i gibi bir durumda hastada malnutrisyon hayati bir sorun haline gelebilir. Bu nedenle hastanelerde hastalara uygulanacak diyetler hastal k yk s g z n nde bulundurularak titizlikle planlanmal ve do ru hastaya do ru diyetin verildi inin kontrolleri yap lmal d rHasta Beslenmesinde Diyet lkeleriHastal klarda beslenmede ama hastal k veya tedaviye ba l sindirim, emilim veya besin esi metabolizmas n-da olu an de i iklikleri g z n nde bulundurarak hasta-n n g nl k almas gereken enerji ve besin elerinin has-taya yeterli ve dengeli bir ekilde verilmesini sa lamakt r.

4 Hastan n t m hikayesi ve hastal n tedavi s recini en iyi primer hekimi bilir. Bu nedenle hastan n di-yetine de primer hekimi karar verir. Hekim hastan n almas gereken diyete karar verdikten sonra hastan n diyetine uygun beslenme program olu turulur. Her Diyet ki inin hastal , fizyolojik ve psikolojik durumu g z n nde bulundurularak zel haz rlan-mal d r. Diyetin kalorisi hastan n ya , boyu, kilosu ve fiziksel aktivite durumuna g re belirlenir. Diyetin i eri inin hastal k g z n nde bulundurula-rak protein, karbonhidrat ve ya dan dengeli olmas sa lan r. Hastan n herhangi bir k s tlamas var ise buna g re d zenlemeler yap l r. rne in bir b brek hastas nda protein veya sodyum, potasyum k s tla-mas yap labilir. KOAH l bir hastada karbonhidrat k s tlan rken ya artt r labilir.

5 Sindirim, emilim metabolizmas nda bozukluk olan hastalarda veya bir besine kar alerjisi olan hastalar-da diyetlerinden o besin veya besin grubunu karak Diyet plan olu turulur. rne in laktoz intolerans olan bir hastada s t ve s t r nleri diyetlerinden -kar l r. Yumurta alerjisi olan bir ocuk veya yeti kin hastaya yumurta i eren hi bir besin g nderilmemesi gibi. Hastan n sindirim sisteminde herhangi bir sorun var ise yeme in k vam nda uyarlama yap l r. rne in, i neme problemi olan hastaya p re yap lm veya yumu ak yemekler planlan Yemekhanesinde Haz rlanan Diyet e itleriG zde AH NMedistate Kavac k Hastanesi, Beslenme ve Diyet B l m , stanbulKlinik Geli im162011; 24: 15-19 Hastal klara zel Yemek Planlanmas Hastanelerde servis kolayl a s ndan belirli standart-larda diyetler planlan r.

6 Ncelikle hastan n hastal g z n nde bulundurulur. Hastal a zel Diyet grupland r l-mas yap l r. Yatan hasta bir operasyon ge irecek ise has-tan n operasyon sonras yemek alabilmesi i in ncelikle ba rsak fonksiyonlar n n tekrar olu mas beklenir. Ba- rsaklardan gaz k n n olmas ba rsaklar n al maya ba lad n n g stergesidir. Bu fonksiyonlar ba lamadan nce ge i diyetleri uygulan r. Sonras nda hastal na zel diyete ba lan r. zel bir Diyet almas gerekmeyen hastalar i in her besin grubunu i eren standart diyetler planlan r. Hastan n operasyon ncesi uygulamas gere-ken diyetler vard r. Bu diyetlerde hastanelerde gruplan-d r lm t Sulu G da (R1) DiyetiAmeliyat sonras beslenmeye ba lamada ilk ad m olarak kullan l r. Hastada gaz k olana kadar devam edi-lir.

7 Diyette ba rsaklar en az yoracak, sindirim ve gaz problemi yaratmayacak, s v ve yumu ak besinler tercih edilir. Kahvalt i in petib r bisk vi ve ay, le ak am yemekleri i in ise tanesiz un veya tavuk suyu orba ile tanesiz komposto Yumu ak (R2) DiyetHasta sulu diyeti tolere edebiliyor ise R2 diyete ge i ya-p l r. Diyette s t grubundan peynire ba lan r. Kahvalt da peynir, galeta ve bal verilebilir. le ve ak am yeme i i in gaz yapmayan orba, patates p resi veya gaz yap-mayan, iyi pi mi sebze yeme i ya da p resi, muhallebi veya s tla , taneli komposto, etimek veya grisini verile-bilir. Sulu yumu ak diyette et, tavuk ve bal k verilmez. S t, yo urt, i meyve ve sebze gaz yapaca i in tercih 1: Sulu Yumu ak Diyet rnek Men R2 DiyetKahvalt Ya s z beyaz peynir Bal veya re el Grisini le orba (sebze, yayla, ehriye veya un orbalar ) Patates p resi (kabak veya havu p re) Muhallebi veya s tla Komposto GrisiniAraYa s z peynir + 3 adet grisini Ihlamur veya a k ay Ak am orba (sebze, yayla, ehriye veya un orbalar ) Patates p resi (kabak veya havu p re) Muhallebi veya s tla Komposto GrisiniNormal (R3) DiyetHerhangi bir yiyece e kar intolerans yada alerjisi ol-mayan, hastal na zel spesifik bir diyeti olmayan t m hastalara uygulanabilir.

8 Ama t m besin grubunu olmas gereken miktarlarda i eren, karbonhidrat, protein ve ya oran birbirine uyumlu bir Diyet ile hastalar besleyebil-mektir. yile me d neminde sa l kl beslenen hastalar n ba kl k sistemi g lenece inden iyile me s releri de k salacakt r. Hastalara 3 ana n verilir. Hastan n ki i-sel zellikleri g z n nde bulundurularak almas gere-ken enerjiye karar verilir. Hastaya hastal n n seyri veya ki isel zelliklerine g re ara nler planlanabilir. Tablo 2: Normal (R3) Diyet rnek Men R3 Normal DiyetKahvalt Peynir (2 e it)ZeytinBal re el veya pekmezMevsim sebzesi (domates /salatal k veya ye illik)Beyaz ekmek Yumurta (haftada 3-4 g n) le orbaEtli yemek (120 gr etli) veya etli sebze yeme i (60 gr etli)Pilav /makarna /b rek veya zeytinya l sebze yeme iYo urt /ayran/cac k/salata/ tatl / meyve Ak am orbaSebzeli yemek veya etli sebze yeme i (60 gr etli)Pilav /makarna /b rek veya zeytinya l sebze yeme iYo urt /ayran/cac k/salata/ tatl / meyve shal Diyeti shal d k n n s kl nda miktar nda ve hacminde art-mad r.

9 Shalin bir ok nedeni olabilir. Viral, bakteriyel ve parazit enfeksiyonlar ishalin en nemli nedenidir ve hastanelerde s kl kla kar la lan ishal t r d r. Kar-sinom, antibiyotik tedavisi, a r metal zehirlenmeleri, malabsorbsiyon sendromu, besin alerjileri ishalin di er sebepleri aras ndad mutfa nda ishal diyeti alan hastalara besinler 3 ana 3 ara n olacak ekilde verilir. Ya ishali artt ra-ca i in az ya l besinler tercih edilir. S t, posa i eri i y ksek kurubaklagiller, meyve sebzeler, eker ve ekerli besinler ishali artt rabilece i i in tercih edilmez. V cut-tan su at m n n yan s ra elektrolit at m da oldu u i in hastalara yemeklerinin yan nda ekstra tuz verilir. Bol s v t ketmesi tavsiye edilir. ekersiz haz rlanm elma kom-postosu ile s v t ketimi artt r labilir.

10 Ha lanm tavuk budu veya g s eti, ha lanm patates veya s ts z patates p resi, pirin lapas , yayla veya pata-tes orbas , ya s z makarna, ya s z yo urt veya ayran gibi yiyecekler aras ndan se imler yaparak nler haz rla-n r. Ara nlerde muz, kabuksuz elma veya elma suyu, yo urt, ayran, grisini verilebilir. ocuk hastalarda yo urt veya ayran light verilmez, kaymaks z olan tercih Geli im17G. ahinTablo 3: shal Diyeti rnek Men shal Diyeti R3 Kahvalt Ya s z beyaz peynir A k ay ( ekersiz )EkmekAraKabuksuz elma veya muz le orba ( yayla veya patates orbas )Ha lanm tavuk buduS ts z patates p resiHa lanm ya s z makarna veya pirin lapas Light ayran AraYa s z peynir + 3 adet grisini Ak am orba ( yayla veya patates orbas )Izgara tavuk g sHa lanm dilimlenmi patates Light yo urt AraTaze s k lm elma suyuKab zl k DiyetiG nl k d k lama haftada 3 ile 12 defa ve g nl k d k -lama g nl k 35 ile 235 gr aras nda de i mektedir.