Powtórka z epok- RENESANS

1 Powt rka z epok- RENESANS Biblioteka Centrum Kszta cenia Ustawicznego Ekonomist w w Chorzowie NR 3 Opracowanie: mgr El bieta Heli ska mgr Monika Bartoszewska RENESANS Cz owiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce Terencjusz RENESANS z francuskiego; odrodzenie. Odrodzenie idea w, norm, filozofii antyku. Termin Jacoba Burchardta, XIX- wiecznego badacza literatury. Burchardt wskaza wyra ny zwrot ludzi XVI- wiecznych ku idea om antyku, ku cz owiekowi, nowej humanistycznej ideologii- czyli odrodzenie dawnych, zapomnianych w redniowieczu, warto ci staro ytnych.

2 RENESANS Antropocentryzm, humanizm- cz owiek o rodkiem zainteresowa Rozw j pa stw, poczucia narodowo ci Rozw j j zyk w i literatury narodowej Idea artysty, uczonego, umi owanie s awy Wzrost warto ci pieni dza, handlu, warto ci materialnych Rozbudowa miast, przepych siedzib prywatnych Nowe wzorce; dworzanin, uczony, zdobywca wiata Renesansowy umys (lub cz owiek renesansowy) tak okre la si cz owieka wszechstronnego, niezwykle zdolnego, zainteresowanego rozleg ymi dziedzinami; artyst , a zarazem uczonego, wynalazc i pisarza.

3 Klasycznym przyk adem umys u renesansowego jest Leonardo da Vinci. RENESANS - czas: XVI wiek W ochy- XIV-XVI w. Europa P nocna- koniec XVI w. Polska- wiek XVI- lata 30. XVII w. Daty pocz tku: 1450- odkrycie druku przez Johanna Gutenberga 1453- upadek Konstantynopola 1492- odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba RENESANS polski - wiek XVI, epoka Jagiellon w! Polska mocarstwem! Z oty wiek kultury polskiej! Rzeczypospolita obejmowa a rozleg e tereny, dalekie ziemie. Panuj ca dynastia Jagiellon w koligaci a si ze znakomitymi rodami panuj cymi w Europie, a szlachta zyskiwa a coraz wi cej przywilej Kszta towa si polski typ kultury szlacheckiej.

4 Polska sta a si spichlerzem Europy- zbo a produkowali my du o i by na nie zbyt. Bogaci a si szlachta, panowa pok j. Ludzie zacz li podr owa , kszta ci si w kraju i za granic .. Za Jagiellon w dobrze dzia o si w Polsce- w polityce, gospodarce i kulturze. RENESANS trwa do lat trzydziestych XVII w. (1630), czyli r wnie w czasie panowania kr l w: Walezego, Batorego i Zygmunta III Wazy, kiedy to epoka wojen i rozdarcia wewn trznego zast pi renesansowy idea harmonii.

5 WA NE DATY POLSKIEGO RENESANSU: 1506-1548 panowanie Zygmunta I Starego 1513- pierwsza polska ksi ka drukowana; Raj duszny Biernata z Lublina 1518 - lub Zygmunta I Starego z Bon Sforz 1525 - ho d pruski, sekularyzacja Krzy ak w 1543 - ukazuje si dzie o Miko aja Kopernika O obrotach sfer niebieskich 1548-1572 - panowanie Zygmunta II Augusta 1569- unia polsko- litewska, powstaje Rzeczpospolita Obojga Narod w 1573 - pierwsza wolna elekcja w Polsce 1573-1574- panowanie Henryka Walezego 1576- 1586 - panowanie Stefana Batorego 1580 - wydanie Tren w Jana Kochanowskiego 1587- 1632 panowanie Zygmunta III Wazy 1595 - po ar na Wawelu: wkr tce kr l Zygmunt III Waza przeniesie stolice do Warszawy.

6 Poj cia okre laj ce epok . Humanizm- pr d filozoficzny kieruj cy uwag my li ludzkiej na osob i sprawy cz owieka. Antropocentryzm- pogl dy stawiaj ce w centrum zainteresowania cz owieka. Reformacja- wielki ruch religijny skierowany przeciw Ko cio owi katolickiemu, w jego efekcie powsta y nowe od amy religijne, a tak e ruch kontrreformacji. Irenizm- postawa ho duj ca zgodzie i pokojowi mi dzy lud mi. Harmonia- renesansowe d enie do umiaru i r wnowagi w yciu i postrzeganiu wiata, w komponowaniu sztuki i w filozofii.

7 Mecenat- zjawisko opieki mo nych nad utalentowanymi i biednymi artystami. Nowe gatunki literackie i ich tw rcy: sonet (Petrarka) nowela (Boccaccio) esej (Montaigne) tragedia szekspirowska (Szekspir) Cztery impulsy nowej epoki: humanizm- wiatopogl d zwany humanizmem zdominowa epok . W centrum zainteresowa , znajdzie si teraz cz owiek, ludzkie sprawy i ycie doczesne, kt re tak e musi by godne, jest przecie darem od Boga. By mo e, staro ytni filozofowie mieli racj , nawo uj c do umiaru i harmonii- ale i do poszukiwania przyjemno ci.

8 Ludzie pragn doceni ycie i cieszy si nim. druk- przy pieszy rozpowszechnianie si nowej my li: humanistycznej, ekonomicznej, religijnej. Gdy mozoln prac skryby przepisuj cego r kopis zast pi a prasa drukarska- to s owo pisane sta o si dost pniejsze, szybsze w obiegu. Druk zmieni wiatopogl d ludzi, ich spos b my lenia, zmniejszy przestrze europejsk , a nawet metody nauczania i wychowywania. Nie, z dnia na dzie - bo czytelnictwo nie wzros o w miesi c po uruchomieniu prasy Gutenberga- ale tak silnie, e wszyscy do dzi , mamy my l zdominowan przez s owo drukowane.

9 W wczas by a to rewolucja. reformacja- nazywa si wielki ruch religijny, w wyniku kt rego powsta y nowe od amy Ko cio a: luteranizm, kalwinizm, anglikanizm. A zatem- reformacja spowodowa a rozbicie jedno ci religijnej Europy: papie nie sprawowa ju w adzy duchownej nad ca o ci chrze cija stwa, acina powoli ust powa a j zykiem narodowym. T umaczono Bibli na j zyki narodowe. Od amy religijne, jak wida , sprzyja y wzmacnianiu si pa stw i j zyk w narodowych. Potwierdza to tak e ustalona zasada; czyj kraj, tego religia.

10 R wnie wiatopogl d ludzi uleg zmianie- upad autorytet Rzymu. Bibli mo na by o r nie interpretowa , Kalwin nawo ywa do pracy i gromadzenia d br, twierdzi , e scenariusz ycia ludzkiego jest odg rnie ustalony, a to pogl dy odmienne od redniowiecznych. Trzej reformatorzy: Niemcy- Marcin Luter Francja- Jan Kalwin Anglia- kr l Henryk VIII odkrycia geograficzne- nic dziwnego, e wyj cie poza granice swojego kraju i penetracja nowych obszar w wp yn y na zmian ludzkiego my lenia. Zetkni cie si z innymi cywilizacjami jasno pokazywa o, ze istniej inne sposoby ycia, e europejska my l nie jest jedyna i e obyczaje Europy s wzgl dne.