SOSYAL SİGORTALAR KURUMUNCA YAPILAN …

1 Kamu ; C:13, S:3/2014 23 SOSYAL S GORTALAR KURUMUNCA YAPILAN FAZLA YA DA YERS Z DEMELER N GER ALINMASI Resul ASLANK YL Yarg tay Onuncu Hukuk Dairesi Onursal Ba kan B LG lkemizde ilgililere Kurumca fazla veya yersiz demeler yap ld s k a rastlanan hallerdendir. Bu durumu fark eden yasa koyucu y r rl kten kald r lan SOSYAL g venlik kanunlar nda ve 5510 say l Kanunda zel h k mler getirmi tir. Kimlere yap lan demelerin geri al naca an lan Kanunun 96. Maddesinin birinci f kras nda belirtilmi tir. Bunlar i verenler, sigortal lar, iste e ba l sigortal lar, gelir veya ayl k almakta olanlar, bunlar n hak sahip-leri ile genel sa l k sigortal lar ve bu sigortal lar n bakmakla y k ml oldu u ki ilerdir.

2 Kimlere yap lan yanl ve yersiz demelerin geri al naca 96. Maddenin birinci f kras nda say l ve s n rl olarak belirlenmi tir. Bu s n rlaman n d na k lamaz. Hangi yanl ve yersiz demenin geri al naca 5510 say l Kanunun belirtilmemi tir. Ne ki Kurum bu demelerin neler oldu- unu bir genelge ile tespit etmi tir1. kar lan Genelgeye g re fazla veya yersiz olarak yap ld tespit edilen ge ici i g remezlik dene i, emzirme dene i, evlenme ve cenaze denekleri, ya l l k ve l m toptan demeleri, s rekli i g remezlik ve l m 1 tarihli, 2012/40 say l Genelge. Kamu ; C:13, S:3/2014 24 gelirleri, malull k, ya l l k ve l m ayl klar ile bu ayl klarla birlikte denen ek demeler, uzun ve k sa vadeli sigorta kollar ndan kar lanan yol, g nde-lik ve refakat i giderleri, genel sa l k sigortal s ve bakmakla y k ml oldu u ki ilere kurumca bedeli denen ki isel tedavi giderleri gibi yersiz demeler bu er evede geri al nabilecektir2.

3 II. Y R RL KTEN KALDIRILAN 506 VE 1479 SAYILI KANUNLARA G RE YERS Z DEMELER N GER ALINMASI 5510 say l Kanunun 96. Maddesinin k smen kar l y r rl kten kald r lan 506 say l Kanunun 121. Maddesidir. 121. Madde h km ile 96. Madde h km birbirine benzemekle birlikte ayn de ildir. 121. Maddenin ba l , sigorta yard mlar n n haczedilemeyece i, yanl ve yersiz demele-rin geri al nmas bi iminde d zenlenmi tir. birinci f kras , Bu Kanun gere ince ba lanacak gelir ve ayl klar ve sa lanacak yard mlar, nafaka bor lar ve bu Kanunun 80. Maddesine g re takip ve tahsili gereken alacaklar d nda, haciz veya ba kas na devir ve temlik edilemez h km n i ermektedir. Haciz yasa 96.

4 Maddede yer almam t r. Bu maddeye benzer h k m an lan 121. Maddenin ikinci f kras nda d zenlenmi tir. Bu f kraya g re, yanl ve yersiz dendi i tespit edilen her t rl gelir, ayl k ve sigorta yard mlar , 506 say l Kanunun 84. Maddesinin son f kras sakl kalmak kayd yla, ilgililerin sonraki her t rl istihkaklar ndan kesilmek suretiyle geri al n r. Ayr ca Kurumun genel h k mlere g re takip ve tahsil hakk sakl d r. 96. Maddede kanuni faizin de al nabilece i ng r ld halde faiz alaca na ili kin bir h k m bulunmamaktad r. Di er taraftan 121. Maddenin son f kras h km ne g re, l m geliri ve ayl klar ndan yap lan yersiz deme miktarlar , yersiz denmi olan gelir ve ayl klar n kesilmesi nedeniyle ayn dosyadan gelir ve ayl k demesi yap lan di er hak sahiplerine Kurumca yap lmas gereken gelir ve ayl k deme tutarlar dikkate al nmak suretiyle tespit edilir ve giderek Kurum zarar esas al nmak suretiyle tahsil edilir.

5 Ne var ki di er hak sahiplerinden 2 zkaraca Erc ment, SOSYAL G venlik Kurumu Taraf ndan Yap lan Fazla veya Yersiz demelerin Geri Al nmas , makale, Hukuku ve SOSYAL G venlik Hukuku Dergisi, cilt 10, say . 38, y l: 2013 Kamu ; C:13, S:3/2014 25 itiraz bulunanlar n hisseleri bu f kran n uygulanmas ndan hari tutulur. G r ld gibi 121. Maddenin son f kras da 96. Maddeye dahil edilmemi -tir. Yukar da de inildi i gibi 96. Maddeye benzer bir h k m de 1479 say l Kanunun 67. Maddesinde yer almaktad r. An lan maddeye g re, 1479 say l Kanun uyar nca ba lanacak ayl klar, nafaka bor lar d nda haczedilemez.

6 Keza ba kas na devir ve temlik edilemez. Ne ki sigortal lara veya hak sahibi kimselerine Kurumca fuzulen dendi i anla lan her t rl ayl k ve yard mlar 55. Maddenin son f kras h km sakl kalmak kayd yla ilgililerin sonraki her e it istihkaklar ndan kesilmek suretiyle geri al n r. G r ld gibi 67. Madde eksik ve yetersizdir. Diyelim ki 96. Maddeye benzer bir h k m de 121. Mad-desinde yer almaktad r. Bu maddenin ba l Yersiz ve fazla demelerin tahsil edilmesi eklindedir. An lan madde h km ne g re, ilgililere yap lan fazla ve yersiz demeler geri al nabilmektedir. Fazla veya yersiz demelerin geri al nmas na ili kin eski mevzuat a klamam z n nedeni mukayese kolayl sa lamak ve yerine g re eski olaylar n y r rl kten kald r lan yasalar n uygulama olas l n n ortaya kabilece idir.

7 III. 5510 SAYILI KANUNA G RE FAZLA VEYA YERS Z DEMELER N GER ALINMASI KO ULLARI lgililere yap lan fazla veya yersiz demelerin geri al nabilmesinin birinci ko ulu demelerin Kanuna ayk r olarak yap lm olmas d r. kinci ko ul ise yersiz demenin Kurumca tespit edilmi olmas d r. a- Fazla veya Yersiz demenin Sigortal veya Di er Ki ilerin Kas tl veya Kusurlu Davran lar ndan Do mu Olmas Yersiz deme sigortal ya da di er ki ilerin kas tl veya kusurlu davran lar ndan do mu ise, hatal i lemin tespit tarihinden geriye do ru en fazla on y ll k s rede yap lan demeler, bu demelerin yap ld Kamu ; C:13, S:3/2014 26 tarihlerden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte Kurumca geri al n r.

8 Ne ki ayet deme yap lanlar n Kurumdan alaca varsa yap lan demeler alacaktan mahsup edilir. ayet bunlar n alacaklar yoksa yersiz demeler genel h k mler uyar nca geri al n r. b- Fazla veya Yersiz demenin Kurumun Hatal lemlerinden Kaynaklanm Olmas Yersiz deme kurumun hatal i lemlerinden kaynaklanm ise hatal i lemin tespit edildi i tarihten geriye do ru en fazla be y l k s re i inde yap lan demeler toplam , tebli tarihinden itibaren yirmid rt ay i inde yap lacak demelerde faizsiz, yirmid rt ayl k s renin dolmu oldu u tarihten sonra yap lacak demelerde ise bu s renin sonundan itibaren hesaplanacak olan yasal faizi ile birlikte tahsil edilir.

9 Deme yap lanlar n Kurumdan alaca varsa bu demeler alacaklardan mahsup edilir. ayet alacaklar yok ise genel h k mlere g re geri al n r. 96. Maddede belirtilen s reler zamana m s resi de ildir. nemle belirtmek gerekirse Kurumun hatas nedeniyle deme yap lmas halinde bu demelerin kurumca geri al nabilmesine olanak sa lamak hi de adil de ildir. Bu konuya ileri de ayr ca de inilecektir. Kurumun, yersiz demeleri geri isteyebilmesinin belirli bir s reyle s n rland r lmas n n amac , bor lular s rekli deme tehdidi alt nda b rak-mamakt r. b r yandan, alacaklar n, yersiz demelere mahsubu en eski bor tan ba lan larak bor asl na yap l r ve yasal faiz kalan borca uygulan r.

10 Belirtilen bu h k m ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri art yla, ayn dosyadan di er bir hak sahibine yap lan yersiz demenin mahsubunda da uygulan r. Bundan ba ka, yersiz demenin gelir ve ayl klardan kesilmesinde, kesintinin ba layaca deme d nemi ba itibar yla yasal faizi ile birlikte hesaplanacak bor miktar , gelir ve ayl ktan %25 oran nda kesilmek suretiyle geri al n r. Kamu ; C:13, S:3/2014 27 96. Maddenin son f kras na g re, yersiz demelerin tespiti ile geri al nmas na ve bu maddenin uygulanmas na ili kin usul ve esaslar Kurumca kar lacak y netmelikle d zenlenir. Hemen belirtmek gerekirse ilgili y netmelik kurum taraf ndan d zenlenmi tir.