Dr Maria Jankowska APS, UKSW Warszawa

1 Dr Maria Jankowska APS, UKSW Warszawa Rola ojca w wychowaniu dziecka Powszechnie uwa a si , e miar dojrza o ci ka dego m czyzny, bez wzgl du na to, czy za o y rodzin czy te nie, jest wymiar jego ojcostwa. Ka dy doros y m czyzna jest w jakim mierze ojcem, nawet wtedy, gdy nie sp odzi w asnego dziecka . W postawie ojcowskiej w stosunku do swoich dzieci, a tak e innych ludzi, m czyzna w pe ni wyra a samego siebie i siebie urzeczywistnia. Wsp cze nie wiele si s yszy i m wi o kryzysie ojcostwa i kryzysie m czyzny. Zauwa a si tak e pewien niepokoj cy trend, e kobiety staj si bardziej m skie, a m czy ni zniewie ciali.

2 R wnocze nie jednak, zw aszcza w rodzinach niepe nych, gdzie dzieci wychowuje samotna matka, dzieci marz i t skni za tat , a kobieta wiele razy ch tnie podpar aby si na m skim ramieniu. Ojciec ma do spe nienia w rozwoju dziecka specyficzn , niezwykle wa n i trudn funkcj . W adnym przypadku nie zast pi ojca nawet najlepsza matka, ale tak e rola ojca nie mo e polega na zast pieniu matki. Skomplikowany proces wychowania dzieci jest z g ry skazany na niepowodzenie, je eli dzieci pozbawione s wp ywu wychowawczego ojca. Ojciec ma za zadanie wnie w ycie dziecka pierwiastek stabilizacji wewn trznej, koniecznej dla prawid owego rozwoju.

3 Autorytet ojca zale y od jego postawy i zaanga owania w rol wychowawcz . Ojciec staje si autorytetem wtedy, gdy jest obecny i kiedy jest wzorem. 1 S usznie zauwa a Jerzy Witczak w ksi ce po wi conej problematyce ojcostwa 1 W. P tawska, P ciowo jako dar i zadanie, w: D. Kornas Biela (red.)., Oblicza ojcostwa, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2001, s. 235. obecno ojca w procesie wychowania jest nie tylko wa na i konieczna, ale praktycznie niemo liwa do zast pienia. Ojciec, bowiem dostarcza dziecku tych bod c w wzor w w jego rozwoju spo ecznym i moralnym, kt rych matka nie mo e zupe nie lub w tak szerokim zakresie jemu oferowa.

4 2 Brak ojca w spos b fizyczny lub ojciec le sprawuj cy swoje funkcje w rodzinie w ogromnej mierze decyduj o licznych patologiach spo ecznych. Dobre ojcostwo natomiast ochrania rodzin , ratuje, odbudowuje, wspomaga warto ci, daje poczucie warto ci. Co to znaczy zatem by dobrym i odpowiedzialnym ojcem i jak do tej roli si przygotowywa ? 1. Funkcje ojca W literaturze podejmuj cej problematyk ojcostwa cz sto wyst puje tendencja, by analizowa poj cia: ojciec , ojcostwo wy cznie w aspekcie biologicznym, prawnym, niekiedy dodaje si tak e aspekt socjologiczny, czy psychologiczny, a zazwyczaj pomija si aspekt duchowy.

5 Aden z tych aspekt w z osobna nie ujmuje przecie najg bszej istoty, ani ca okszta tu element w tworz cych rodzicielstwo, czyli dojrza osob p ci m skiej, jednocz c si z osob p ci e skiej i powo uj c z ni nowe ycie do istnienia. Aspekt biologiczny stanowi podstaw wi z w krwi , pokrewie stwa. Ojcem jest m czyzna, kt ry mia biologiczny udzia w pocz ciu dziecka . Istnieje r wnie prawna definicja ojcostwa ojcem jest ten, kt remu dziecko jest prawnie przypisane. Wed ug polskiego prawa obowi zuje domniemanie, e m czyzna b d cy m em matki jest ojcem 2 J.

6 Witczak, Ojcostwo bez tajemnic, Instytut Wydawniczy Zwi zk w Zawodowych, Warszawa 1987, s. 16. dziecka urodzonego przez ni podczas trwania ma e stwa lub przed up ywem 300 dni od jego ustania lub uniewa nienia. Domniemanie to mo e by obalone w wyniku s dowego zaprzeczenia ojcostwa. Opr cz fizycznego, prawnego aspektu ojcostwa istnieje psychiczno spo eczno -duchowy aspekt ojcostwa, kt ry wi e m czyzn w spos b g boki i trwa y z rodzin . M czyzna aktualizuje swoje ojcostwo, nadaj c mu nowy wymiar dzi ki trwa ej wi zi z kobiet , kt ra jest jego on , pomoc odpowiedni w zamy le Bo ym, czyli partnerk jego ycia, a zw aszcza matk ich dzieci.

7 Wa ny dla ojcostwa jest wst pny akt uznania dziecka w wiadomo ci m czyzny - ojca. Macierzy stwo w swojej genezie zawiera element cis ego kontaktu z dzieckiem; ojcostwo opiera si g wnie na duchowej wi zi. Relacje mi dzy ojcem i dzieckiem ubogacaj obie strony. Dziecko nie istnia oby, nie rozwin oby si normalnie, gdyby nie aktywna obecno ojca, dziecko tak e ze swej strony wywiera istotny wp yw na ycie m czyzny, na rozw j jego psychiki i osobowo Aby mo liwe by o stworzenie jedno ci naprz d ma e skiej, a po narodzeniu dziecka rodzinnej, nieodzowna jest integracja wszystkich aspekt w ojcostwa w osobie jednego i tego samego m czyzny.

8 Nauki empiryczne wymieniaj wiele funkcji ojcowskich, okre laj c je poj ciami: rodzic , ywiciel , obro ca , wychowawca , obiekt identyfikacji , towarzysz zabaw . Te wszystkie okre lenia mo na sprowadzi do trzech podstawowych funkcji ojca w rodzinie: prokreacyjna, wychowawcza, utrzymanie i ochrona rodziny4. 3 B. Mierzwi ski, M czyzna jako m i ojciec, w: K. Ostrowska, M. Ry (red.) Przygotowanie do ycia w rodzinie, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna Adam , Warszawa 1997, s. 60-61. 4 Tam e, s. 60. M czyzna ma zapewni warunki rozwoju rodziny i czuwa nad wszechstronnym rozwojem wszystkich jej cz onk w.

9 Zadaniem ka dego m czyzny jest r wnie utrzymanie i ochrona rodziny. Cz sto bywa tak, e jego pensja jest podstaw egzystencji rodziny. Jednak w obecnej rzeczywisto ci w wielu rodzinach ojciec przesta by jedynym ywicielem i coraz cz ciej spotka mo na rodziny, w kt rych oboje ma onkowie pracuj zawodowo poza domem. Czy zatem taki m czyzna straci ju pozycj w swojej rodzinie i nie ma w tym wzgl dzie czego przekazywa swoim dzieciom? Ot tym bardziej ojciec powinien nauczy swoje dzieci szacunku dla w asnej pracy, dla pracy jego matki i innych ludzi5. Wsp cze nie inaczej wygl da ochrona rodziny ni dawniej i w tym przypadku ojciec ma o wiele trudniejsze i bardziej skomplikowane dzia anie.

10 Chodzi ju nie tylko o ochron ony i dzieci, mienia przed agresj zewn trzn czy jak katastrof losow , lecz tak e o ochron przed r norodnymi wp ywami destrukcyjnymi, jakie zagra aj rodzinie ze strony wiata wsp czesnego, na p aszczy nie moralnej, spo ecznej, politycznej czy duchowej. Wsp czesne ojcostwo wymaga wsp pracy kobiety i m czyzny w okresie przygotowania do ma e stwa, jak te w p niejszym yciu ma e skim i rodzinnym. Je eli m czyzna ma by wiernym ojcem i pe ni wychowawcz rol w rodzinie, musi wykaza si dojrza o ci osobow i wewn trzn sp jno ci i harmoni w postawie wobec obowi zk w ma e skich, rodzinnych i zawodowych.