skrypt dla AGH - patomorfologia-cmuj.pl

1 Wydzia Lekarski Uniwersytetu Jagiello skiego Katedra Patomorfologii MAGDALENA BIA AS ROMANA TOMASZEWSKA PODSTAWY PATOMORFOLOGII skrypt dla student w fizyki medycznej cz I Krak w 2010 Spis tre ci: 1. Budowa kom rki J dro kom rkowe B ona kom rkowa Mitochondria Rybosomy Siateczka r dplazmatyczna Aparat Golgiego Lizosomy Cytoszkielet kom rki 2. Uszkodzenia, zmiany adaptacyjne i wsteczne Czynniki uszkadzaj ce kom rk Zmiany adaptacyjne Uszkodzenia odwracalne kom rki Uszkodzenia nieodwracalne i mier kom rki Zaburzenia rogowacenia Wapnienie obcosiedliskowe Akumulacje wewn trzkom rkowe Amyloidoza 3. mier osobnicza Pewne znamiona mierci Niepewne znamiona mierci 4. Charakterystyka procesu zapalnego Poj cia og lne i podzia zapale Om wienie wybranych zapale wysi kowych Typy zapale p uc Zapalenia wysi kowe ropne Promienica Om wienie wybranych zapale wytw rczych (ziarniniakowych) Gru lica Ki a Sarkoidoza Zapalenie rozwijaj ce si wok pozostawionych cia obcych AIDS i zaka enia oportunistyczne Wybrane choroby autoimmunizacyjne Tocze rumieniowaty Zesp Sjogrena Choroba Graves-Basedowa Choroba Hashimoto Skleroderma Wstrz s anafilaktyczny Choroba posurowicza 5.

2 Zaburzenia hemodynamiczne Poj cia og lne (krwotok, przekrwienie, sinica, obrz k) Wstrz s Zakrzepy, zatory, skrzepy, DIC Mia d yca naczy . Zawa mi nia sercowego Niewydolno kr enia 6. Nowotwory Poj cia og lne Patogeneza nowotwor w Epidemiologia najcz stszych nowotwor w pochodzenia nab onkowego u ludzi Raki sk ry Rak piersi Rak p uca Rak o dka Rak jelita Nowotwory pochodzenia melanocytarnego Znamiona barwnikowe Czerniak Najcz stsze nowotwory pochodzenia nienab onkowego u ludzi Nowotwory z tkanki t uszczowej Nowotwory z tkanki mi niowej g adkiej Nowotwory z tkanki mi niowej pr kowanej Nowotwory z tkanki naczyniowej Nowotwory z tkanki chrz stnej Nowotwory z tkanki kostnej Ch oniaki i bia aczki Rozdzia 1.

3 Budowa kom rki Kom rka to najmniejsza, zdolna do samodzielnego ycia i przeprowadzania podstawowych czynno ci yciowych jednostka ka dego ywego organizmu. Grupy odpowiednio wyspecjalizowanych, czyli przystosowanych do pe nienia jakiej okre lonej funkcji kom rek tworz tkanki. I tak grupy kom rek wykazuj cych mo liwo kurczenia si tworz tkank mi niow , powierzchni sk ry pokrywa tkanka nab onkowa, bod ce przewodzone s dzi ki obecno ci tkanki nerwowej. Inaczej wyspecjalizowane kom rki tworz tkank czn , podporow (ko lub chrz stk ), t uszczow itd. Jednak og lny schemat budowy ka dej kom rki organizmu cz owieka pozostaje taki sam: otoczona jest ona b on kom rkow , kt ra zapewnia jej swego rodzaju odr bno w ca ej grupie podobnych kom rek.

4 Wewn trz kom rki znajduj si liczne organelle kom rkowe zawieszone w cytoplazmie kom rkowej. Najwa niejsz z organelli kom rkowych jest j dro kom rkowe. J dro kom rkowe Jest ono otoczone otoczk j drow zbudowan z dwu cienkich b on. B ony te s od siebie oddzielone w sk przestrzeni , a ogniskowo zbli aj si do siebie i w tych miejscach powstaj specjalne kana y, tzw. pory j drowe . S to miejsca umo liwiaj ce transport i wymian substancji pomi dzy j drem a cytoplazm kom rki. Do b ony wewn trznej otoczki j drowej przyczepione s chromosomy, a do b ony zewn trznej przylegaj rybosomy. Otoczka j drowa mo e ulega rozpadowi dzieje si tak podczas podzia u kom rki. Wewn trz otoczki j drowej zamkni ta jest chromatyna j drowa. Sk ada si ona z kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA), histon w i bia ek niehistonowych.

5 Odpowiednio u o ona chromatyna mo e tworzy chromosomy. Kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA) zawarty w j drze kom rkowym stanowi tzw. genom, czyli struktur , w kt rej zapisane s wszelkie informacje o kom rce. Jednak tylko oko o 1% DNA koduje struktur bia ek kom rki, pozosta e za fragmenty DNA tworz powtarzalne sekwencje b d ce przerywnikami kodu genetycznego lub zawieraj inne informacje nie zwi zane z kodowaniem bia ek. Histony to specjalne bia ka tworz ce niewielkie rdzenie, na kt re nawini ta jest ni DNA. Bia ka niehistonowe to dodatkowe, pomocnicze bia ka obecne na terenie j dra. Nale do nich bia ka enzymatyczne bior ce udzia w syntezie kwas w nukleinowych, bia ka reguluj ce aktywno gen w i bia ka strukturalne bior ce udzia w tworzeniu struktury przestrzennej chromatyny w j drze.

6 Na terenie j dra kom rkowego znajduje si j derko. Kom rka mo e mie jedno lub kilka j derek, ich liczba zwykle zale y od aktywno ci kom rki. J derko jest miejscem, gdzie wytwarzane s podjednostki rybosom w. Niemal wszystkie kom rki organizmu ludzkiego maj j dra wyj tek stanowi krwinki czerwone: erytrocyty p odowe posiadaj j dro, jednak jest ono tracone w trakcie rozwoju i dojrza e krwinki czerwone staj si kom rkami bezj drowymi. J dra nie posiadaj tak e kom rki soczewki oka i kom rki g rnych warstw nask rka. B ona kom rkowa W sk ad b ony kom rkowej wchodz cz steczki bia ek i t uszczy. Cz steczek bia ek jest mniej, lecz maj wi ksze rozmiary. Cz steczki t uszczy s bardzo drobne i jest ich znacznie wi cej ni cz steczek bia ek. Podstawowe t uszcze wchodz ce w sk ad b ony kom rkowej to: fosfolipidy, glikolipidy i cholesterol.

7 Cz steczki t uszczy tworz uk ady dwuwarstwowe: w rodku zamkni ta jest warstwa hydrofobowa (unikaj ca kontakt w z wod ), otoczona z obu stron warstw hydrofiln (ch tnie kontaktuj ca si z wod ). W utworzonej z t uszcz w dwuwarstwie zanurzone s cz steczki bia ek: niekt re mog przechodzi przez ca grubo uk adu dwuwarstwowego t uszcz w (bia ka przezb onowe), inne wystaj z jednej albo z drugiej strony b ony. Do bia ek obecnych w b onach kom rkowych nale : bia ka strukturalne: pomagaj utrzyma struktur b on integryny: bia ka przezb onowe, kt rych rol jest czenie element w cytoszkieletu kom rki ze sk adnikami substancji mi dzykom rkowej czyli umo liwienie wytworzenia zale no ci mi dzy kom rk a otoczeniem bia ka transportowe: umo liwiaj przenoszenie substancji z i do wn trza kom rki receptory: specjalne bia ka umo liwiaj ce kom rce reagowanie na obecno w jej otoczeniu hormon w, neuromediator w itp.

8 Enzymy W b onie kom rkowej umieszczony jest te specjalny system nosz cy nazw pompy sodowo-potasowej jest to skomplikowany, zale ny od energii pozyskiwanej z ATP kana umo liwiaj cy tzw. transport aktywny jon w sodu i potasu czyli przenoszenie tych jon w wbrew gradientowi ich st e . Dzi ki dzia aniu tego kana u s d jest przesuwany z kom rki na zewn trz do substancji mi dzykom rkowej, gdzie jego st enie pozostaje znacznie wy sze ni w kom rce. Natomiast potas pozostaje wewn trz kom rki. Takie roz o enie jon w sodu i potasu pozwala na utrzymanie odpowiedniej ilo ci wody we wn trzu i otoczeniu kom rki. Na zewn trznej powierzchni b ony kom rkowej wytwarzana jest os onka z reszt cukrowych. Mitochondria Mitochondria to owalne twory rozrzucone w cytoplazmie kom rki, otoczone g adk b on zewn trzn , pod kt r znajduje si silnie pofa dowana i dzi ki temu posiadaj ca bardzo du powierzchni b ona wewn trzna.

9 B ona wewn trzna r ni si sk adem od b ony zewn trznej, kt ra posiada mniej bia ek. Na pofa dowanej b onie wewn trznej le grzybki mitochondrialne s to drobne twory, w kt rych powstaje ATP, czyli zwi zek b d cy r d em energii dla wszystkich proces w yciowych zachodz cych w kom rce. Stopie pofa dowania wewn trznej b ony mitochondri w wzrasta w miar nasilania si aktywno ci kom rki. Rybosomy Rybosomy to twory sk adaj ce si z dwu nier wnej wielko ci podjednostek. S one zbudowane z rybosomalnego kwasu rybonukleinowego (rRNA) oraz specjalnych bia ek. Rybosomy mog by po czone z siateczk r dplazmatyczn lub le e lu no w cytoplazmie. Ich rola polega na zapewnieniu syntezy bia ek potrzebnych kom rce oraz bia ek wydzielanych przez kom rk na zewn trz.

10 Rybosomy zwi zane z siateczk r dplazmatyczn produkuj te bia ka, kt re s przeznaczone do wydzielenia na zewn trz kom rki (szczeg lnie enzymy lizosomalne i bia ka wydzielnicze) blisko siateczki r dplazmatycznej umo liwia oddzielenie wyprodukowanych w rybosomach bia ek od bia ek w asnych kom rki. Te rybosomy, w kt rych zachodzi synteza bia ek wykorzystywanych przez kom rk w j drze, bia ek cytoplazmy, cytoszkieletu oraz bia ek przeznaczonych dla mitochondri w le lu no w cytoplazmie. Siateczka r dplazmatyczna Jest to zesp rozga ziaj cych si , p askich kana w i rurek ograniczonych cienk b on , kt ra r ni si sk adem od b ony kom rkowej (posiada wi cej bia ek). Wyr niamy dwa rodzaje siateczki: siateczka szorstka - ma do swojej powierzchni przyczepione rybosomy oraz siateczka g adka pozbawiona rybosom w.