Współczesne wskazania do domowego leczenia …

1 368 S. From, K. Lewandowski, M. Pacholska-Pytlakowska PRACE POGL DOWE. Wsp czesne wskazania do domowego leczenia tlenem S AWOMIR FROM, KRZYSZTOF LEWANDOWSKI, MARTA PACHOLSKA-PYTLAKOWSKA. Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie, Klinika Chor b Wewn trznych, Pneumonologii i Alergologii CSK MON, kierownik: prof. dr hab. med. T. P usa Wsp czesne wskazania do domowego leczenia tlenem Recent indications for home oxygen therapy From S., Lewandowski K., Pacholska-Pytlakowska M. From S., Lewandowski K., Pacholska-Pytlakowska M. Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie, Klinika Chor b Military Institute of Medicine in Warsaw, Poland, Department Wewn trznych, Pneumonologii i Alergologii CSK MON of Internal Medicine, Pneumonology and Allergology.

2 Central Clinical Hospital of the Ministry of National Defense Domowa tlenoterapia jest metod leczenia o udowodnionym wielo- Home oxygen therapy is a treating method with an effect on impro- ma badaniami efekcie poprawiaj cym komfort ycia oraz wyd u a- ving the life comfort and long of life in the group of patients suffered j cym czas prze ycia u chorych na niewotoworowe choroby p uc from non-neoplasmic lung diseases complicated by partial respira- powik ane cz ciow niewydolno ci oddechow . tory failure, proved in many clinical trials. according to some estima- Szacuje si jednak, e obecnie liczba chorych spe niaj cych kryte- tions the number of patients in Poland who fulfill home oxygen the- ria kwalifikacji do domowego leczenia tlenem w Polsce jest 2 razy rapy qualification's criteria is twice higher then the number of pa- wi ksza ni liczba chorych korzystaj cych z tej metody leczenia .

3 Tients who benefit from this method of therapy. This situation should Stawia to przed pneumonologami wyzwanie do wi kszego zaintere- make pneumonologists concern with problems of patients suffered sowania problemem chorych z niewydolno ci oddechow wyma- from the respiratory failure who need this kind of therapy. gaj cych tej dodatkowej metody leczenia . S owa kluczowe: domowe leczenie tlenem Key words: home oxygen therapy Pol. Merk. Lek., 2011, XXXI, 186, 368 Pol. Merk. Lek., 2011, XXXI, 186, 368. Tlen jest najcz ciej u ywanym gazem medycznym. Jednak le nienie chorego od drugiej osoby oraz nast puje izolo- w przypadku oddychania wysokimi st eniami tlenu przez wanie si od spo ecze stwa w zwi zku ze sta ym przeby- d u szy czas mog wyst pi r ne dzia ania niepo dane waniem w domu.

4 W konsekwencji w przebiegu choroby [11], takie jak: rozwija si inwalidztwo [7]. zapalenie tchawicy i oskrzeli, niedodma absorpcyjna wskutek wyp ukiwania azotu z p - cherzyk w p ucnych, ROZW J domowego leczenia TLENEM. upo ledzenie czynno ci rz sek w drogach oddechowych, ostre uszkodzenie p uc z wytworzeniem b on szklistych. Za pocz tek domowego leczenia tlenem uwa a si rok 1965, kiedy to opracowano metod magazynowania ciek ego tlenu w specjalnie do tego przeznaczonych pojemnikach (produk- NIEWYDOLNO ODDECHOWA cji firmy Linde Corporation), wytrzymuj cych wysokie ci nie- nie magazynowego tam gazu i zapewniaj cych d ugie i bez- Odpowiednia poda tlenu zapewnia w a ciwe utlenowanie i pieczne stosowanie tlenu [5].

5 Funkcjonowanie kom rek, tkanek i narz d w. Tlen stosuje si Kolejny krok to skonstruowanie w 1974 roku pierwszego w leczeniu ostrej i przewlek ej niewydolno ci oddechowej. koncentratora tlenu, kt ry charakteryzowa si atwo ci ob- Podstaw do rozpoznania niewydolno ci oddychania jest s ugi i stosunkowo nisk cen (w odniesieniu do u ytkowa- oznaczenie ci nienia parcjalnego gaz w tlenu (pO2) i dwu- nia tlenu w formie ciek ej). Umo liwi o to rozpowszechnienie tlenku w gla (pCO2) we krwi t tniczej lub (z zastrze eniami) tlenoterapii w warunkach domowych [5]. we krwi w o niczkowej. W przypadku izolowanej hipoksemii Domowe leczenie tlenem (DLT) jako spos b post powa- (obni enia pO2 poni ej 60 mm Hg) rozpoznajemy cz ciow nia leczniczego poprawiaj cy jako ycia i czas prze ycia niewydolno oddechow , a w przypadku towarzysz cej temu zosta o udowodnione pod koniec lat 70.

6 W dw ch badaniach, hiperkapnii (zwi kszenie st enia CO2 powy ej 45 mm Hg) przeprowadzonych w wczas przez NOTT (Nocturnal Oxy- ca kowit niewydolno oddechow [1]. gen Therapy Trial Group) i MRC (Medical Research Council). U choruj cych na przewlek niewydolno oddecho- w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Badanie prze- w duszno wyst puje ju w spoczynku. Powoduje to prowadzone zosta o wy cznie na grupie choruj cych na prze- ograniczenie tolerancji wysi ku jako wynik przeciwdzia a- wlek obturacyjn chorobe p uc (POChP), a kryterium kwa- nia nasilaniu si dolegliwo ci. Rozwija si tzw. b dne ko o, lifikacji do badania by a ci ka posta choroby w stadium czyli ograniczenie aktywno ci fizycznej w po czeniu z niewydolno ci oddechowej [2].

7 Przewlek niewydolno ci oddechow , co powoduje: na- Stwierdzono, e u chorych leczonych przewlekle tlenem rastanie dysfunkcji mi ni szkieletowych, uczucie nasila- rokowanie i czas prze ycia by y tym lepsze, im d u szy by . j cej si s abo ci, duszno . Z tego powodu chory ograni- czas tlenoterapii. Minimalny czas tlenoterapii przynosz cej cza swoj aktywno fizyczn , wskutek czego ro nie uza- korzy ci choremu wynosi co najmniej 15 godz/dob . Zasady Wsp czesne wskazania do domowego leczenia tlenem 369. kwalifikacji chorych do leczenia by y podobne do obecnie sto- wy ze skroplonym tlenem pozwala na sta tlenoterapi w ci - sowanych kryteri w kwalifikacji do DLT [3, 5].

8 Gu oko o 10 d b. Aby uniezale ni chorego od dostaw z ze- Nast pne lata przynios y dalszy post p w prowadzeniu wn trz, skonstruowano urz dzenie VIAspire Liquefier, kt re DLT, jednak nie tak spektakularny jak w latach wcze niej- sch adza i skrapla tlen, a nast pnie s u y do jego przechowy- szych. Nast pi o zwi kszenie dost pno ci i efektywno ci wania. Tlen do tego urz dzenia podawany jest przez koncen- stosowanego leczenia . W po owie lat 80. w Stanach Zjed- trator tlenu. Dzi ki temu chory ma mo liwo nape niania prze- noczonych: no nych butli ciek ym tlenem, dzi ki czemu jego aktywno . zacz to wprowadza urz dzenia oszcz dzaj ce tlen (po- poza miejscem zamieszkania nie jest ograniczana [5].)

9 Daj ce gaz w spos b pulsacyjny tylko w czasie wdechu, W warunkach polskich najcz ciej stosowane r d o tle- cewniki rezerwuarowe, urz dzenia pulsacyjne podaj ce nu to stacjonarne koncentratory tlenu, kt re jako jedyne s . tlen na danie, urz dzenia do dotchawiczego podawa- refundowane przez NFZ. Wadami koncentratora s : nia tlenu), du y pob r energii elektrycznej, skonstruowano aparaty przeno ne (noszone na ramieniu) ha as w czasie pracy, oraz transportowe koncentratory tlenu (ci sze w por w- ograniczony do oko o 5 l/min przep yw tlenu, naniu z przeno nymi i w zwi zku z tym umieszczanymi zmniejszaj ce si wraz ze zwi kszaniem przep ywu st - na k kach) wyposa one w wewn trzne, wymienne ba- enie tlenu w mieszaninie wdechowej (kt re waha si w terie lub z mo liwo ci zasilania z domowej instalacji elek- granicach 90 95%), trycznej b d zasilania samochodowego.

10 Brak mo liwo ci aktywno ci poza miejscem zamieszka- Post p wyra a si skonstruowaniem urz dze mniejszych, nia w przypadku koncentratora stacjonarnego. cichszych, poch aniaj cych mniej energii oraz urz dze o W zwi zku z tym warunek minimalnego stosowania tlenote- wi kszej mo liwo ci poda y tlenu. Zacz to r wnie produ- rapii 15 godz/dob wymaga wielkiego zaanga owania i zdy- kowa urz dzenia wielofunkcyjne, kt re spe nia y jednocze- scyplinowania ze strony chorego. Chory stosuj c ten typ kon- nie funkcje koncentratora tlenu i spr arki t ocz cej do butli centratora praktycznie porusza si w przestrzeni ograniczonej spr ony tlen. Wymieni tu nale y: HomeFill Oxygen Sys- d ugo ci w s w tlenowych, przez kt re podawany jest tlen.