Kviðslit - Lækning

1 SEM l kningar slf. Stef n E. Matth asson dr. med. Greining og me fer skur - og asj kd ma L gm la 5, 2. h , 108-Reykjav k, 590 9200, Kvi slit - S a 1 af 3 Fr sluefni etta er eing ngu til nota fyrir sj klinga SEM l kninga slf Stef n E. Matth asson jan ar 2010 Kvi slit Kvi slit er sj kd mur ar sem veiking ver ur kvi vegg afm rku um sta og rof bur arvirki hans. etta gerir a a verkum a innihald kvi fita, l fhimna og garnir geta rengt s r t undir yfirbor h ar e a a liggjandi vefja. I ulega s st etta greinilega vi reynslu egar r stingur kvi arholi eykst og s st fyrirfer (haull) ar sem kvi sliti er.

2 Kvi slit eru nokku algeng. Tali er a 30% 60 ra karla hafi kvi slit e a egar fari a ger vegna ess. A ger ir vegna sj kd msins eru algengar e a um 230 a ger b a. Orsakir Kvi slit koma vanalega ar sem vi n m kvi vegg er minna en ella vegna f sturfr ilegra st na. M ar nefna naflakvi slit sem kemur naflasta en ar f r ur naflastrengur um. Sama er um beinan n rahaul sem fylgir um og s isgangi karla eistak lfinum fr eista og inn gegnum kvi vegg. A rar st ur eru veiking kvi vegg eftir verka e a skur a ger ir.

3 Mislegt a nna getur veikt bur arvirki kvi veggjarins. Vel er ekkt a reykingar hvetja til myndunar kvi slita me veikingu bur arpr teinum. msar truflanir kollagen I og III, sem eru bur arpr tein sto vef, geta framkalla kvi slit n ess a vi komandi reyki. eir sem hafa lungna embu e a lungnateppu f frekar kvi slit. eir sem hafa kvi slit f einnig frekar g la akerfi . etta bendir til a galli s bur arpr teinum vefja. Erfi isvinna og reynslu r ttir hafa einnig veri nefndar. Langvarandi notkun stera og n misb landi lyfja vegna annarra sj kd ms getur einnig stu la a veikingu kvi veggjarins.

4 Aukinn r stingur kvi arholi vegna langvarandi h g atreg u, offitu, st kka s bl ruh lskirtils e a v kvas fnunar getur tt undir kvi slitsmyndun. Sa ma gildir um kr n skan h sta/hnerra vegna undirli ggjandi lungnasj kd ms. Tegundir kvi slita Kvi slit geta komi mismunandi st um kvi veggjar. essir eru algengastir: N rakvi slit Algengust kvi slita (80%). Mun algengara k rlum en konum (9:1). Eru beggja vegna 25-30% tilfella. H r er um tvenns konar kvi slit a r a: o N rahaull (90%) Kemur ge gnum kvi vegginn sj lfan ofan n rabandsins. H r erum tvo mismunandi haula a r a.

5 Annars vegar hli l gan beinan ( ) (60%) sem fylgir um ni ur eista og svo mi l gan beinan ( ) (30-35%) sem er n r mi l nu og gengur beint gegn um kvi vegginn. o L rhaull (5-10%) Kemur ne an n rabandsins og fylgir vanalega lei um a og tauga ni ur l ri a innanver u. Naflakv i slit ( hernia) Er 10-15% kvi slita. Kemur naflasta Mi l nu kv i slit ( hernia) Er 5-10% kvi slita. Kemur mi l nuna milli kvi v vana (rektus). Spigelian kv i slit Er 1 - 2% kvi slita og er vegna rofs milli rektus v va og transvers v va kvi vegg. Kvi sliti oft erfitt a greina og afar sjaldg ft.

6 Rslit - rhaull ( hernia) Eru 2-5% allra kvi slita. Koma fyrri r ar sem skur a ger hefur veri framkv md ur (2-15% tilfella eftir kvi arholsskur i). Koma frekar ar sem s kingar hafa komi skur s r e a ar sem sj klingar veikir vegna undirliggjandi sj kd ms sem leiddi til a ger ar. Gefa oft mikil einkenni og innkle mma garna haul nokku algeng byrjun. Hafa tilhneigingu til a st kka umtalasvert ef l tin vi ger . v er r lagt a laga essi kvi slit fyrri stigum frekar en a b a nema undirliggjandi sj kd mar leyfi a ekki. Einkenni kv i slita Einkenni geta veri mismi kil eftir sta setningu, st r hauls og lagi.

7 Vi aukin r sting kvi arholi h sta e a rembing, enst haullinn t og sta bundin gindi skapast. Vi tog l fhimnunni, sem ekur kvi arholi a innan, getur fylgt gle i, svimi og almenn vanl an. Vanalega er h gt a ta 2 Kvi slit - s a 2 af 3 Fr sluefni etta er eing ngu til nota fyrir sj klinga SEM l kninga slf Stef n E. Matth asson jan ar 2010 haulnum inn ef menn leggjast taf, h kka undir f tum. slaka og liggja h fu steyptri st u. etta getur veri s rsaukafullt. egar ekki gengur a ta haulnum inn n getur skapast meiri h tta bl r sartruflunum inni haldi haulsins sem er kvi fita e a g rn.

8 Tala er um klemmu, sj lfheldu- e a innklemmdan haul ( hernia). Klemmuh tta er mest fyrst vi myndun haula og egar gati kvi veggnum er l ti . Klemmuh tta er mest vi l rhaul og rhaul. naflakvi slit og s an n rakvi slit. Bl r s getur truflast innihaldi haulsins vi klemmu. etta stand hefur slensku veri nefnt kreppa e a kreppuhaull ( hernia). essu fylgja br einkenni, verkir og gindi. Bj gur getur myndast g rn e a fitunni sem er alvarlegt. a getur a lokum leitt til bl r sartruflunar og dreps og l fhi mnub lgu sem er l fsh ttulegt stand.

9 Greining kv i slita Algengast er a kvi slitin greinist vi reifingu. Sj klingar geta veri l tnir h sta e a spenna magann til a au velda reifinguna. msko un, t lvusnei mynd e a segul mun geta einnig veri gagnleg ef vafi leikur . Haulmynd ( ) er r ntgenmynd ar sem stungi er n l kvi arholi og sprauta inn skuggaefni. annig er h gt a l ta skuggaefni fylla haulinn innan fr . Er gagnlegt vi l til kvi slit og ef einkenni lj s o g greining ekki auglj s. Me fer Skur a ger ir eru almennt ger ar me g um rangri og litlum hj verkunum ef h ndum reyndra a ila.

10 Skur a ger er v kj rme fer allra kvi slita. Hafa ber huga a l ta ver ur til hvers einstaklings essu efni. Almennt eru kunnandi essu svi i samm l um a nota eigi ekki-ey andi vi ger arefni (e. non-absorbable monofilament) og ekki-ey andi net ar sem vi til styrktar. Gera m skur a ger ir se m opnar a ger ir e a me speglunart kni. Kostir speglunara ger a er a verkir eru mi nni eftir a ger en flest bendir til a endurko mut ni kvi slita eftir a ger s mun h rri en vi opna a ger . Alvarlegri hj verkanir eru einnig algengari.