Bepaling van de biotische index van zoetwater

1 Bepaling van de biotische index van zoetwater 1 Inleiding Op basis van het voorkomen van ongewervelden of aan de hand van de aanwezige planktonorganismen kan stilstaand of stromend water in vier kwaliteitsklassen worden ingedeeld. Het is immers bekend dat organismen in een bepaalde volgorde uit water verdwijnen naar gelang van hun gevoeligheid voor verontreiniging. Bij die manier van kwaliteitsbepaling wordt slechts rekening gehouden met het voorkomen van enkele indicatororganismen. Voor de kwaliteitsklasse II zijn dat een platworm, kokerjuffers en een posthoornslak. kwaliteits- kwaliteits- kwaliteits- kwaliteits- klasse I klasse II klasse III klasse IV.

2 Niet verontreinigd zwak verontreinigd verontreinigd ernstig vervuild zoetwater - vlokreeft platworm melkwitte platworm steenvlieg- larve koker- kriebelmuglarve juffers haftenlarve wapen- vlieg- rode larve muggen- larve zoetwater pissebed ratten- staartlarve posthoornslak bloed- zuiger slingerworm In werkelijkheid zijn er natuurlijk meer soorten aanwezig. Een andere methode om de kwaliteit van water te bepalen steunt op die soortenrijkdom. Afhankelijk van de aangetroffen organismen, geeft men het water een waardecijfer van 1 tot 10. Dat cijfer is de biotische index . Water met een slechtere kwaliteit (grotere ver- vuiling) krijgt een lagere index .

3 Als je de biotische index bepaalt, speelt het precieze aantal individuen van n bepaalde soort geen rol (behalve als er slechts n individu van die groep aanwezig is). Het is belangrijk dat je weet hoe groot de verscheidenheid aan soorten, geslachten of families in de biotoop is. We geven die verscheidenheid weer in het aantal systematische eenheden' ( ). addendum 1. Bepaling van het aantal Systematische 2. Eenheden ( ). Determineer de waargenomen organismen aan de hand van de afbeeldingen, vul de lijst in en bereken het totaal aantal Platwormen aantal soorten Borstelwormen - Slingerwormen (Tubifex) aanwezig? Zo ja, noteer 1. Bloedzuigers aantal soorten: Mossels aantal soorten: Slakken - Kaphorenslak aanwezig?

4 Zo ja, noteer 1. - Andere soorten aantal soorten: Kreeftachtigen - Mosselkreeftje aanwezig? Zo ja, noteer 1. - Watervlo aanwezig? Zo ja, noteer 1. - Eenoogkreeftje aanwezig? Zo ja, noteer 1. - Zoetwaterpissebed aanwezig? Zo ja, noteer 1. - Zoetwatervlokreeft aanwezig? Zo ja noteer 1. Steenvlieglarven aantal soorten: Larven van haften (eendagsvliegen) aantal geslachten: Kokerjuffers aantal families: Tweevleugeligen - Rode muggenlarve aanwezig? Zo ja, noteer 1. - Andere muggenlarven aantal soorten: Kevers en hun larven aantal soorten: Watermijten aantal soorten: Totaal aantal systematische eenheden 2 addendum PLATWORMEN. Let op: * de kleur * het aantal, de plaats en de onderlinge afstand van de ogen * de lichaamsvorm.

5 1 2 3 4 5 6. (2,5 cm) (2 cm) (2 cm) (1,5 cm) (2 cm) (1,5 cm). 1 Melkwitte platworm Dendrocoelum lacteum (wit). 2 Dugesia lugubris (bruin tot zwart). 3 Bruine platworm Planaria torva (bruin tot zwart). 4 Polycelis nigra (zwart tot bruin, soms groen tot geel). 5 Polycelis felina (verscheiden van kleur: zwart, bruin, roodbruin, geel, groen). 6 Crenobia alpina (meestal grijs tot zwart, soms wit of gevlekt). BORSTELWORMEN. slingerworm Tubifex (tot 6 cm). Stylaria (tot 2 cm). addendum 3. BLOEDZUIGERS. Let op: * de lengte * het aantal en de plaats van de ogen * de kleur en de tekening van het lichaam. 1 2 3 4 5. (tot 10 cm) (tot 1 cm) (tot 3 cm) (tot 6 cm) (tot 15 cm).

6 1 Visbloedzuiger Piscicola geometra 2 Tweeogige bloedzuiger Helobdella stagnalis 3 Zesogige bloedzuiger Glossiphonia complanata 4 Erpobdella octoculata 5 Paardenbloedzuiger Haemopsis sanguisuga WEEKDIEREN. zwanenmossel (tot 14 cm) hoornschalen: erwtenmossel (tot 1 cm). poelslak moerasslak posthoornslak schijfhoornslak kaphorenslak (tot 6 cm) (tot 5 cm) (3,5 cm) (tot 2 cm) (tot 1 cm). 4 addendum KREEFTACHTIGEN. watervlo mosselkreeftje eenoogkreeftje zoetwatervlokreeft zoetwaterpissebed (4 mm) (tot 2 mm) (2 mm) (2 cm) (1,5 cm). SPINACHTIGEN. waterspin (1,5 cm) watermijt (tot 2 mm). WATERWANTSEN. vijverloper (1,5 cm) duikerwants (2 cm) rugzwemmer (2 cm) mosselwants (1 cm).

7 Waterschorpioen (3 cm) schaatsenrijder (2 cm). addendum 5. LARVEN VAN LIBELLEN. (tot 6 cm) (tot 4 cm). glazenmakers waterjuffer (2,5 cm). STEENVLIEGLARVEN. Dinocras: draadvormige Perlodes: geen Februarirood (Taeniopteryx): tracheekieuwen op borststuk tracheekieuwen op achterlijfssegmenten met (tot 2 cm) borststuk (tot 3 cm) stekel (tot 1 cm). Chloroperla: vleugelscheden Nemoura: vleugelscheden Naaldvlieg (Leuctra). hartvormig uiteenwijkend vleugelscheden evenwijdig (tot 1 cm) (tot 1 cm) (tot 8 mm). 6 addendum LARVEN VAN HAFTEN (EENDAGSVLIEGEN). Platte larven Rhitrogena: Ecdyonurus: Ephemerella: zwarte vlek op beweging van de achterlijfssegmenten elke poot (tot 1,2 cm) kieuwen merkbaar met twee rijen tanden, (tot 1,5 cm) vijf paar kieuwen op de rug (tot 1 cm).

8 Epeorus: slechts twee staartdraden (tot 1,4 cm). Ronde larven Habrophlebia: Ephemera: Baetis: Clo on: Caenis: kieuwen struikvormige' dolkvormige kaken, middenste brede donkere bedekt met twee kieuwen vedervormige' staartdraad is band op de afdekplaatjes (tot 6 mm) kieuwen op de rug korter dan de staartdraden (tot 7 mm). (tot 2,3 cm) andere (tot 1 cm) (tot 1 cm). addendum 7. KOKERJUFFERS. Larven zonder koker Hydropsyche: Rhyacophila: kieuwen aan de buikzijde kieuwen aan de zijde van het achterlijf (tot 2 cm) (tot 2,5 cm). Larven met koker Limnephilus: Sericostoma: Triaenodes: Agapetus: koker van grof koker van fijne fijn gebouwde koker koker van grote plantenmateriaal zandkorrels van plantenmateriaal zandkorrels (tot 3,5 cm) (tot 1,5 cm) (tot 3 cm) (tot 8 mm).

9 MUGGENLARVEN. kriebelmug steekmug langpootmug rode larve van de (tot 1,5 cm) (tot 1 cm) (tot 3 cm) vedermug (tot 1,5 cm). 8 addendum 3 Bepaling van de biotische index Je bepaalt de biotische index door de kruising van de kolom met het totaal aantal waargenomen Systematische Eenheden' ( ) en de rij met de meest gevoelige indi- catorgroep aanwezig in het water. Voorbeeld Aantal = 8. Afwezig: Steenvlieglarven en platte larven van eendagsvliegen Kokerjuffers met koker Kaphorenslakken en larven van eendagsvliegen. Aanwezig: larven van libellen biotische index = 5. totaal aantal aanwezige indicatororganismen Systematische Eenheden 0-1 2-5 6-10 11-15 16 en +.

10 biotische index 1 steenvlieglarven of platte meerdere - 7 8 9 10. larven van eendagsvliegen (haften) slechts 1 5 6 7 8 9. 2 kokerjuffers met koker meerdere - 6 7 8 9. slechts 1 5 5 6 7 8. 3 kaphorenslakken of larven van meer dan 2 - 5 6 7 8. eendagsvliegen (haften), platte larven uitgezonderd 1 of 2 3 4 5 6 7. 4 mosselwants of larven van alle van libellen of zoetwatervlokreeft- hierboven 3 4 5 6 7. jes of weekdieren, hoornscha- afwezig len uitgezonderd 5 zoetwaterpissebedden of alle van bloedzuigers of hoornschalen hierboven 2 3 4 5 - of waterwants, mosselwants afwezig uitgezonderd alle van 6 Tubifex of rode muggenlarven hierboven 1 2 3 - - afwezig alle van 7 rattenstaartlarve hierboven 0 1 1 - - afwezig Opmerking De voor verontreiniging zeer gevoelige groepen bevinden zich bovenaan de tabel, de minder gevoelige onderaan.