ile ilgili pratik bilgiler - d.barobirlik.org.tr

1 Avrupa nsan Haklar Mahkemesi'ne (A HM) 1 bireysel ba vuru 2, A HM karar na kar ba vuru yollar ve A HM kararlar n n icras . ile ilgili pratik bilgiler ( Av. A. M nci zmen ). [NOT: Burada ele al nan konular, A HM'ye ba vuruda bulunacak, sonra, A HM kararlar na kar ba vuru yollar n kullanacak, daha sonra da, A HM. kararlar n n icras n izleyecek olan uygulay c lar i in, tarihinde ge erli olan baz pratik bilgilerle ilgili ve s n rl d r. Bu bilgilerin, belirtilen tarihten sonra ge erli olup olmad klar g zden ge irilmelidir]. I- BA VURUNUN (application) A HM TARAFINDAN KABUL. ED LEB L R (admissible) BULUNMASI N GEREKL N KO ULLAR. 1. Ba vurunun kabul edilebilir olmas i in, A HS'nin 34. ve 35. maddelerinde ng r len ko ullar n olu mas gerekir. A HM, kabul edilebilirlik ko ullar n n olu mad n belirlerse, incelemesinin her a amas nda kabul edilemezlik karar . verebilir (A HS md. 35/4). A HS'nin 34. maddesinde ng r len, ba vuruculara ili kin ko ullar: Ba vurucu s fat n , (i) ger ek veya t zel ki iler, (ii) h k met d.

2 Kurulu lar (burada, devlet yap lanmas d ndaki kurulu lar anla lmal d r; bu ba lamda, kamusal yetkiler kullanan kurum ve kurulu lar rne in, belediyeler ba vurucu olamazlar), (iii) bireylerden olu an gruplar ta yabilir. 1. Bas nda ve internet sitelerinde A HM'nin, AB nsan Haklar Mahkemesi olarak belirtildi ine rastlanmaktad r. Bu yanl t r. A HM, AB ile organik ba bulunmayan ve T rkiye'nin de tam yesi oldu u Avrupa Konseyi b nyesinde yer alan bir yarg organ d r. 2. A HM'ye bireysel ba vuru, A HS'nin 33. maddesinde ng r len, Avrupa Konseyi yesi devlet(ler)in, yine Avrupa Konseyi yesi di er devlet(ler) aleyhine yapt devlet ba vurusu ndan ( cases) ayr d r. Bu ba vurularda izlenen s re de farkl d r ve bu yaz n n konusunun d ndad r. Devlet ba vurular n n listesini internette g rmek i in bkz., European Court of Human Rights > Case-law >. Inter-State applications > Inter-State Applications. Listede g r lece i zere, g n m ze kadar yap lan devlet ba vurular n n say s 21'dir.

3 Bunlar n 6 tanesi T rkiye aleyhinedir. Halen T rkiye aleyhinde y r yen bir devlet ba vurusu bulunmamaktad r. 1. Ma duriyet ko ulu: A HS ve / veya ek Protokollerdeki haklar n n ihlal edilmesi nedeniyle ma dur olmu olan herkes (yabanc lar dahil) ba vurucu olabilir. Baz durumlarda, beklenen (potansiyel) ma duriyet s z konusu olabilir ( rne in, ki inin s n rd veya iade edilece i devlette i kence veya k t muamele g recek veya idam edilecek olmas ihtimalinin g l olmas ). Bu gibi durumlarda, beklenen ma duriyet ileri s r lerek ba vurucu olunabilir. A HS'nin 35. maddesinde ng r len ko ullar: hukuk yollar t ketilmi olmal d r: hukuk yollar n n t ketilmesi, ba vurucu i in bir y k ml l kt r. Birden ok ki iyi ilgilendiren bir olay i in ilgili ki ilerin t m i hukuk yollar n t ketmelidir. lgili ki ilerden birka n n t ketmesi, di erlerini y k ml l klerinden kurtarmaz. T ketilecek i hukuk yollar , ola an, eri ilebilir, etkin ve uygun olmal d r.

4 Ola an i hukuk yolu, do rudan kullan labilen ve s re sonunda aleyhinde ba vuruda bulunulamayan nihai karar n (final decision) elde edilebilece i yoldur (ceza yarg lamas nda, itiraz, istinaf, temyiz; hukuk yarg lamas nda, istinaf, temyiz - eski HUMK'da karar d zeltme). Etkin i hukuk yolu ise, ba vuru konusu ihlalin giderilmesini sa layabilecek ve bu y nde makul l de bir beklenti yaratabilecek nitelikte olan yoldur 3. Ola an, eri ilebilir ve etkin nitelikte birden ok i hukuk yolu varsa, bunlardan birinin t ketilmesi yeterlidir. Burada, hangi i . hukuk yolunun uygun oldu unun belirlenmesi nemlidir. Uygun i hukuk yolu, her ihlalin zelli ine g re belirlenir. rne in, g revlilerin ihmal, dikkatsizlik gibi kas ts z kusuru d nda, ya am hakk n n ve i kence ve k t . muamele yasa n n ihlalinin ileri s r ld olaylarda, uygun olan i hukuk yolu, faillerin bulunup cezaland r lmalar n sa layacak i hukuk yoludur; bu ba lamda, sadece tazminat sa layan i hukuk yolu uygun de ildir 4.

5 Anayasa Mahkemesi (AYM), ko ullar varsa, t ketilmesi gereken son i hukuk yoludur. A HM, tarihli Hasan Uzun / T rkiye karar nda, AYM'ye bireysel ba vuru yolunun t ketilmesi gerekti i sonucuna varm t r. Ayn ekilde, 15 Temmuz 2016 darbe giri iminden sonra yarg Zeynep Mercan' n tutuklanmas yla ve retmen Akif Zihni'nin, 672 say l OHAL KHK's . kapsam nda g revine son verilmesiyle ilgili olarak, AYM'ye bireysel ba vuruda 3. tarihli Halil Ceylan / T rkiye kabul edilemezlik karar n n, 22. paragraf . 4. tarihli Mocanu vd. / Romanya karar (A HM B y k Dairesi). 2. bulunulmam olmas , A HM'nin, i hukuk yolunun t ketilmemi oldu u sonucuna varmas na yol a m t r 5. Baz durumlarda, nihai karar n elde edilebilmesi i in yarg sal nitelik ta mayan baz n ya da ara yollardan ge ilmesi ya da t ketilmesi gerekmektedir. 5233. say l Ter r ve Ter rle M cadeleden Do an Zararlar n Kar lanmas Hakk nda Kanun a g re kurulan Zarar Tespit Komisyonlar , 6384 say l Avrupa nsan Haklar Mahkemesine Yap lm Baz Ba vurular n Tazminat denmek Suretiyle z m ne Dair Kanun a 6 g re kurulan Tazminat Komisyonu ve 685 say l.

6 KHK ile kurulmas ng r len Ola an st Hal lemlerini nceleme Komisyonu 7, ge ilmesi ya da t ketilmesi gereken, n ya da ara i hukuk yollar d r. Kaydedelim ki, yarg organ olmayan bu i hukuk yollar ndan sonra nihai karar elde etmek i in, s z konusu Komisyonlar n ilgili yasalar nda belirtilen usulde, yine yarg yollar t ketilecektir. Burada da, AYM'nin, t ketilecek son i . hukuk yolu oldu u hat rlanmal d r. Kural olarak, t ketilecek i hukuk yolunun, A HM'ye ba vuru tarihinde mevcut olmas gerekir. Ancak bu kural, A HM taraf ndan istisnas z olarak uygulanmamaktad r. Nitekim A HM, HSYK'n n ola an st hal tedbirleri kapsam nda meslekten kar lmas na karar verdi i yarg mensuplar n n, 685 say l . KHK'n n 11. ve ge ici 1. maddeleri uyar nca 60 g n i inde Dan tay'da dava a abileceklerini; b ylece, kapal olan yarg yolunun a lm ve yeni / zel bir i . hukuk yolunun yarat lm oldu unu dikkate alarak, HSYK karar yla meslekten kar lan, Ankara Mahkemesi yarg c Kadriye atal' n, yeni olu turulan i.

7 Hukuk yolunu t ketmemi olmas nedeniyle, ba vurusunu kabul edilemez bulmu tur 8. A HM'nin, ola an st hal tedbirleri kapsam nda kamu g revinden 5. tarihli Mercan / T rkiye ve tarihli Zihni / T rkiye kabul edilemezlik kararlar . A HM, her iki karar nda, AYM'ye bireysel ba vuru yolunun etkin bir yol olmad n n kan tlanmad n . belirtmi tir. 6. Bu kanun, A HM'nin pilot karar s reci sonucunda verdi i tarihli mm han Kaplan /. T rkiye ihlal karar nda, yarg laman n uzun s rmesinin yap sal bir sorun oldu unun tespiti ve bu sorunun giderilmesi i in tedbir al nmas n n ng r lmesi zerine kar lm t r. Daha sonra, A HM. tarihli M d r Turgut T rkiye kabul edilemezlik karar nda, bu kanuna g re kurulan Tazminat Komisyon'una ba vurularak i hukuk yolunun t ketilmesi gerekti ini vurgulam t r. Pilot karar s reci i in bkz., b l m III. prg. 10. 7. 690 ve 691 say l KHK'larla, 685 say l KHK'n n baz h k mleri de i tirilmi ve ek h k mler getirilmi tir.

8 Daha sonra, tarihli Resmi Gazetenin m kerrer say s nda Ola an st Hal lemleri nceleme Komisyonunun al mas na li kin Usul ve Esaslar yay mlanm t r. Bundan sonra, 694 say l KHK ile yeni h k mler eklenmi tir. Ba vuru formuna ve konuyla ilgili duyurulara u internet sitesinden ula labilir: 8. tarihli atal / T rkiye kabul edilemezlik karar . Bu kararda, Kadriye atal' n A HM'ye ba vuru yapt tarihte mevcut olmayan ve sonradan olu turulan bir i hukuk yolunun t ketilmesinin istenmesi istisnai bir durumdur. Bu istisnai duruma, kararda da dikkat ekilmi tir. AYM'nin 3. kar lan retmen G khan K ksal ba vurusu ile ilgili kabul edilemezlik karar . da ayn y ndedir 9. Uluslararas hukuk a s ndan, A HM'ye ba vurmadan nce i hukuk yollar n n t ketilmesi ko ulu, A HM'nin, i hukuk organlar na g re ikinci planda (subsidiary) z m yeri olmas nedeniyle, birinci plandaki (primary) i hukuk organlar na, devletin, A HS ve ek Protokollerden do an uluslararas.

9 Y k ml l klerini dikkate alarak, insan haklar ihlallerine z m bulmalar i in f rsat tan nmas amac ndan kaynaklanmaktad r. Bundan dolay , i hukuk yollar . t ketilirken, A HS ve devletin taraf oldu u ek Protokollerde g vence alt na al nan hak ve zg rl klere dayan lmas (i hukuk organlar n nde ileri s r lmesi). gerekir. Bunun yap lmamas , i hukuk yollar n n t ketiminde eksiklik olarak de erlendirilebilir 10. Nihai karardan itibaren 6 ay i inde 11. A HM'ye ba vuruda bulunulmal d r: 6 ayl k s re, nihai karar n renilmesinden itibaren i ler. Ancak, s rekli ihlal (continuing situation / violation) ( rne in, m lke, hukuka ayk r olarak . kamula t rma ko ullar na uymaks z n - el konulmas ndan veya hukuka ayk r . l m olay n n soru turulmamas ndan do an ihlaller) varsa, ihlalle ge en her g n 6 ayl k s renin ba lang c say l r. Bu durumda, 6 ayl k s re, makul s re olarak uygulan r. Ba vurucunun kimli inin A HM taraf ndan bilinmesi gerekir: Ba vurucunun kimli i, A HM d nda, kamudan ve aleyhinde ba vuruda bulunulan devletten hakl nedenler varsa - gizli tutulabilir.

10 Kimli in gizli tutulmas istemi i in bkz., A HM t z n n arkas ndaki Requests for anonymity ba l kl Uygulama Y nergesi (Talimat ) (Practice Direction). tarihli Murat Hikmet akmakc ba vuru karar (kabul edilemezlik karar ) da, 685 say l KHK ile olu turulan yeni / zel i hukuk yolunun t ketilmemi olmas na dayanmaktad r. 9. tarihli K ksal / T rkiye kabul edilemezlik karar . 10. Burada, Anayasan n 90. maddesinin son f kras nda yer alan, usul ne g re y r rl e konulan ve temel hak ve zg rl klerle yani, insan haklar yla ilgili bulunan antla malar n i erdi i h k mlerin, yasalardaki h k mlerle at mas halinde, uluslararas antla ma h k mlerinin uygulanaca na ili kin kural nedeniyle, i hukuk organlar n n A HS ve taraf olunan ek Protokolleri kendili inden uygulamak zorunda oldu u ger e i kar s nda, i hukuk yollar t ketilirken A HS ve taraf olunan ek Protokollerin ileri s r lmesine gerek bulunmad n savunan g r e ra men, i hukuk yollar t ketilirken, devletin A HS ve taraf oldu u ek Protokollerden do an uluslararas y k ml l klerinin yetkili organlara hat rlat lmas nda yarar bulundu unu vurgulamak isteriz.