De aansluiting onderwijs - arbeidsmarkt

1 De aansluiting onderwijs - arbeidsmarkt Een verkenning naar de lokale en regionale agenda voor het overleg tussen overheid, onderwijs en ondernemers Opdrachtgever: Ministerie van onderwijs , Cultuur & Wetenschap Utrecht, februari 2012 Oberon Postbus 1423 3500 BK Utrecht tel. 030-2306090 fax 030-2306080 e-mailadres: Oberon de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding .. 5 2 Vertrekpunt voor gemeenten .. 7 3 De Sociaal Economische Agenda Zoetermeer .. 11 4 Het Werkplein in Helmond .. 13 5 Het RPA Noord-Holland Noord .. 17 6 Regionale aanpak in Haarlem .. 21 7 Academie voor zorg en welzijn Rivierenland .. 23 8 De Groene Campus in Helmond .. 27 9 Tot slot .. 34 Bijlage: Met dank aan .. 36 Oberon de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt 4 Oberon de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt 5 1 Inleiding onderwijs , ondernemers en overheid (de 3 O s) zijn het er alle drie over eens dat het om diverse economische en maatschappelijke redenen belangrijk is om gezamenlijke te werken aan verbetering van de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt .

2 Voor samenwerking op het terrein van onderwijs en arbeidsmarkt en het daarbij behorende overleg is nog geen heldere, staande structuur. In die richting zou de Lokale (of Regionale) Educatieve Agenda (LEA/REA) een belangrijke rol kunnen spelen. De LEA is inmiddels een ingeburgerd begrip bij gemeenten en schoolbesturen. Het biedt handvatten voor samenwerking tussen partners op het gebied van lokaal onderwijs - en jeugdbeleid. Voor de aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt zal de agenda zich in veel gevallen eerder richten op de regionale dan op de lokale aanpak. Het sluit daarbij aan op de LEA-ontwikkelingen rond zorg en Passend onderwijs en de ontwikkelingen in het voortgezet- en het middelbaar (beroeps) onderwijs . Voorliggende notitie doet verslag van de ervaringen die Oberon heeft opgedaan bij een verkenning naar de wijze waarop de aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt in de praktijk is georganiseerd. Op basis van gesprekken hebben we bij een aantal (voorbeeld) gemeenten/regio s in kaart gebracht wat de rollen en verantwoordelijkheden zijn van betrokken partijen, wat de knelpunten en succesfactoren zijn en hoe men omgaat met de korte en lange termijn aanpak.

3 Welke praktijkvoorbeelden er in deze notitie aan bod komen, leest u hieronder. Praktijkvoorbeelden aansluiting onderwijs arbeidsmarkt De samenwerking op het gebied van de aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt is in Zoetermeer georganiseerd aan de hand van de Sociaal Economische Agenda (SEA). Binnen deze agenda werken de gemeente en het georganiseerd bedrijfsleven vanaf 2006 succesrijk samen. Uit een evaluatie van NICIS1 bleek dat de kracht van de aanpak vooral ligt in de informatiedeling, het wederzijds begrip en het benutten van elkaars toegevoegde waarde. In de regio Helmond is de verantwoordelijkheid met betrekking tot sociaal economische ontwikkelingen een gedeelde verantwoordelijkheid tussen overheid, onderwijs en ondernemers. Het Werkplein is in 2006 opgericht en vormt een nieuwe verbinding tussen gemeente, UWV, scholing en re-integratie. Aanleiding voor deze nieuwe vorm van samenwerking was de herverdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de verschillende ketenpartners die de invoering van de Wet SUWI2 in 2002 met zich meebracht.

4 Het Regionaal Platform Arbeidsmarktbeleid Noord-Holland Noord (RPA-NHN) brengt sinds 2000 ondernemers, onderwijsorganisaties en overheden samen om vraag en aanbod op de regionale arbeidsmarkt beter op elkaar aan te laten sluiten. Het RPA-NHN was het eerste regionale platform dat in Nederland werd opgericht. In Haarlem en omstreken is in 2007 is het Platform arbeidsmarkt en onderwijs (PAO) Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer opgericht. Dit platform heeft als doel te komen tot een goed werkende lokale en regionale arbeidsmarkt . Het bedrijfsleven, het onderwijsveld en de gemeenten zijn alle drie vertegenwoordigd in het platform. Tevens hebben eind 2010 vertegenwoordigers van schoolbesturen en gemeenten een convenant ondertekend voor de oprichting van een Regionaal Besturenoverleg onderwijs (RBO) Kennemerland-Zuid (2011-2015). Dit RBO geeft vorm aan een Regionale Educatieve Agenda (REA). Binnen de REA is het de bedoeling om ook thema s te 1 Koos van Dijken, De Zoetermeerse Sociaal Economische Agenda.

5 Beschrijving, evaluatie en vooruitblik. 2 SUWI-wetgeving 2002: Structuur Uitvoering Werk en Inkomen Oberon de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt 6 bespreken die van invloed zijn op de aansluiting onderwijs - arbeidsmarkt . Dit moet uiteindelijk leiden tot een versnelling van de afspraken die worden gemaakt in het Platform arbeidsmarkt en onderwijs (PAO) Praktijkvoorbeelden van regionale samenwerking Recente ontwikkelingen rondom diverse onderwerpen leiden ertoe dat steeds meer thema s op de beleidsagenda s van gemeenten en onderwijsinstellingen het lokale niveau overstijgen. Regionale samenwerking wordt daardoor belangrijker. Ook de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt is een thema dat vaak het lokale niveau overstijgt en op regionaal niveau opgepakt zou moeten worden. Het vormgeven van regionale samenwerking verloopt echter niet altijd even makkelijk. In deze notitie besteden we daarom ook iets uitgebreider aandacht aan goede voorbeelden van regionale samenwerking rondom de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt in twee verschillende sectoren: de zorgsector (de Academie voor Zorg en Welzijn) en de agro-foodsector (De Groene Campus).

6 De Academie voor Zorg en Welzijn in de Regio Rivierenland is opgericht op initiatief van werkgevers in de zorgsector en het ROC Rivor en is als project in 2010 gestart om leren en werken in de zorg te bevorderen. De lokale overheid (in dit geval de Regio Rivierenland)3 is bij de start van de Academie niet betrokken. De Regio Rivierenland heeft de aanpak van het tekort aan personeel in zorg en welzijn wel benoemd als n van de speerpunten in haar arbeidsmarktbeleid. Om deze aanpak ook in de toekomst te faciliteren wil de Regio Rivierenland een vervolg ontwikkelen, waarbij de verdere ontwikkeling van de Academie voor Zorg en Welzijn centraal staat, maar meer verankerd wordt in de regio qua organisatie, draagvlak, partnership, aantal deelnemers en betrokkenheid van de regiogemeenten. De Groene Campus is een netwerkschool van meerdere onderwijsinstellingen en is vijf jaar geleden in Helmond opgericht. Naast onderwijsinstellingen is ook het bedrijfsleven betrokken en gevestigd in de Campus.

7 De gemeente heeft aan de ontwikkeling van de Campus een belangrijke bijdrage geleverd vanuit het oogpunt van werkgelegenheidsbeleid en het aanbieden van goed, innovatief onderwijs . Leeswijzer We beginnen deze notitie met een algemeen hoofdstuk over het vertrekpunt van gemeenten bij de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt . Vervolgens bespreken we de praktijkvoorbeelden. We sluiten de notitie af met een slothoofdstuk waarin we aanbevelingen geven, op basis van de theorie en de praktijk, voor succesvolle samenwerking tussen onderwijs , ondernemers en overheid rondom de aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt . 3 De Regio Rivierenland is een samenwerkingsverband van tien gemeenten tussen de grote rivieren. De Regio Rivierenland voert een aantal gemeenschappelijke taken uit namens de gemeenten Oberon de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt 7 2 Vertrekpunt voor gemeenten Gemeenten moeten een belangrijke regierol vervullen om de kloof tussen aanbod en vraag op de arbeidsmarkt te dichten.

8 Het invullen van die regierol houdt niet in dat de gemeente zelf beslist en acteert. Het gaat juist om het met elkaar verbinden van de ambities en mogelijkheden van lokaal, regionaal en sectoraal georganiseerde partijen. Het vergt van gemeenten de nodige stuurmanskunst om hun lokale ambities in regionaal of sectoraal perspectief te plaatsen. Daar komt bij dat de processen met betrekking tot vraag en aanbod op de arbeidsmarkt grotendeels autonoom verlopen en de beleidsinvloed van lokale overheden op de regionale en lokale arbeidsmarkt marginaal is. Binnen de Lokale Educatieve Agenda (LEA) wordt het thema aansluiting onderwijs arbeidsmarkt door 25% van de gemeenten Toch spreken vele gemeentelijke beleidsplannen een hoge ambitie uit waar het gaat om het verhogen van de arbeidsparticipatie en het versterken van de samenhang tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt . Of deze ambities werkelijk worden gerealiseerd, is nog maar de vraag.

9 Slechts de helft van de gemeenten voert een vorm van arbeidsmarktbeleid en niet alle gemeenten hebben hun doelstellingen voldoende op orde. 5 Het beeld over regievoering is bij gemeenten niet altijd duidelijk. Regievoering door gemeenten veronderstelt: het vastleggen van operationele doelstellingen van beleid; het in kaart brengen van de activiteiten van alle actoren; de verbinding maken tussen de activiteiten en actoren; het bewerkstelligen van oplossingen (inspiratie); het opzetten van een monitoringsysteem. Hoewel regionaal overleg tussen schoolbesturen en gemeenten steeds belangrijker wordt, onder andere door de opkomst van thema s als Passend onderwijs en Jeugdzorg, neemt regionale samenwerking niet toe. Het percentage gemeenten dat regionaal overleg voert, naast het verplichte overleg in het kader van de RMC-functie, blijft steken op 60% (zowel in 2010 als begin 2012 werd dit percentage gevonden). Over het thema aansluiting onderwijs arbeidsmarkt overlegt 28% van de Nederlandse gemeenten regionaal.

10 6 Regionale samenwerking De positie die een gemeente inneemt bij de regie op sociaal-economische ontwikkelingen wordt voor een groot deel bepaald door de context waarin de gemeente zich bevindt. Een kleine gemeente zal eerder een volgende positie innemen en een grotere gemeente zal eerder kiezen voor een pro-actieve, bouwende Onderzoek door de Inspectie voor Werk en Inkomen (IWI) laat zien dat gemeenten over het algemeen voor een plannende rol kiezen, waarbij zij faciliteren en Bij deze vorm van regie stimuleert en ondersteunt de gemeente andere partijen om samen te werken. Regionale Platforms Arbeidsmarktbeleid (RPA) en Platforms onderwijs arbeidsmarkt (POA) zijn voorbeelden van bestuurlijke en institutionele samenwerking, waarbij het niet altijd vanzelfsprekend is dat de gemeente ook de regie heeft. Meestal is sprake van een gezamenlijke regie op de ontwikkeling van regionaal arbeidsmarktbeleid. Daar waar nog geen samenwerking bestond op regionaal arbeidsmarktterrein, zijn de gemeenten zich nog aan het ori nteren op een aanpak of wil men bestaande samenwerkingsvormen voorzichtig uitbreiden met een gezamenlijke aanpak voor arbeidsmarktbeleid.