KIŞISEL VE SIYASAL HAKLAR ULUSLARARASI …

1 KI ISEL VE SIYASAL HAKLAR ULUSLARARASI S ZLE MESI Genel Kurulunun 16 Aral k 1966 tarihli ve 2200 A (XXI) say l Karar yla kabul edilmi ve imzaya, onaya ve kat lmaya a lm t r. Y r rl giri : 23 Mart 1976 BA LANGI Bu S zle meye Taraf Devletler, Birle mi Milletler art 'nda ilan edilen prensiplere g re insanl k ailesinin b t n yelerinin do u tan sahip olduklar insanl k onurunu ve e it ve vazge ilmez HAKLAR n tan man n, yery z ndeki zg rl k, adalet ve bar n temeli oldu unu dikkate alarak, Bu HAKLAR n insan n do u tan sahip oldu u insanl k onurundan t redi ini kabul ederek, Insan HAKLAR Evrensel Bildirisi'ne uygun bir bi imde, korkudan ve yoksulluktan kurtulma zg rl n kullanabilen zg r insan idealinin ekonomik ve sosyal ve k lt rel HAKLAR ile birlikte ki isel ve SIYASAL HAKLAR n da kullanabildi i artlar n yarat lmas halinde ger ekle tirilebilece ini kabul ederek, Birle mi Milletler art 'na g re Devletlerin insan HAKLAR na ve zg rl klerine her yerde sayg g sterilmesini sa lama ve bu haklara ve zg rl klere uygun davranma y k ml l n dikkate alarak, I inde ya ad klar topluma ve di er bireylere kar devleri bulunan bireylerin.

2 Bu S zle mede tan nm olan HAKLAR ilerletme ve bu haklara uyulmas n sa lamak i in aba g sterme sorumlulu u bulundu unun fark nda olarak, A a daki h k mlerde anla m lard r: I. B L M KENDI KADERINI TAYIN HAKKI 1. Madde Halklar n kendi kaderini tayin hakk 1. B t n halklar kendi kaderlerini tayin hakk na sahiptir. Bu hak vas tas yla halklar kendi SIYASAL stat lerini serbest e tayin edebilir ve, ekonomik, sosyal ve SIYASAL geli melerini serbest e s rd rebilirler. 2. B t n halklar uluslararas hukuka ve kar l kl menfaat ilkesine dayanan uluslararas ekonomik i birli i y k ml l klerine zarar vermemek ko uluyla, do al kaynaklar ve zenginlikleri zerinde kendi yarar na serbest e tasarrufta bulunabilir.

3 Bir halk sahip oldu u maddi kaynaklardan hi bir ko ulda yoksun b rak lamaz. 3. Kendini Y netemeyen ve Vesayet alt ndaki lkelerden sorumlu olan Devletler de dahil bu S zle meye Taraf b t n Devletler, kendi kaderini tayin hakk n n ger ekle tirilmesi i in aba g sterir ve, Birle mi Milletler art n n h k mlerine uygun olarak bu hakka sayg g sterir. II. B L M GENEL H K MLER 2. Madde S zle menin i hukukta uygulanmas ve ayr mc l k yasa 1. Bu S zle meye Taraf her Devlet, bu S zle mede tan nan HAKLAR rk, renk, cinsiyet, dil, din, SIYASAL veya di er bir fikir, ulusal veya sosyal k ken, m lkiyet, do um veya di er bir stat gibi her hangi bir nedenle ayr mc l k yap lmaks z n, kendi topraklar zerinde bulunan ve egemenlik yetkisine tabi olan b t n bireyler i in g vence alt na almay bu ve haklara sayg g stermeyi taahh t eder.

4 2. S zle mede tan nan HAKLAR kendi mevzuat nda veya uygulamas nda hen z tan mam olup da bu S zle meye Taraf Devletler, kendi anayasal usullerine ve bu S zle menin h k mlerine uygun olarak, S zle mede tan nan HAKLAR uygulamaya ge irmek i in gerekli olan tedbirleri veya di er nlemleri almay taahh t ederler. 3. Bu S zle meye Taraf her Devlet u taahh tlerde bulunur: a) bu S zle mede tan nan HAKLAR veya zg rl kleri ihlal edilenlere, ihlal fiili resmi s fatlar yla hareket eden ki ilerden ba ka kimseler taraf ndan i lense dahi, etkili bir hukuki yola ba vurma hakk sa lamak; b) Bu t r bir hukuki yola ba vurmak isteyen ki inin hakk n n yetkili yarg sal, idari ve yasama organlar , veya Devletin hukuk sisteminin ng rd ba ka bir yetkili makam taraf ndan karara ba lanmas n sa lamak ve yarg sal hukuki yollara ba vurma imkan n geli tirmek.

5 C) bu gibi hukuki yollar n tan nmas halinde, yetkili makamlar taraf ndan bu hukuki yollar n i letilmesini sa lamak. 3. Madde Cinsiyet e itli i Bu S zle meye Taraf Devletler, bu S zle mede yer alan b t n ki isel ve SIYASAL HAKLAR n kullan lmas nda e it HAKLAR sa lamay taahh t eder. 4. Madde Ola an st durumda y k ml l k azaltma 1. S zle meci Taraf Devletler, ulusun ya am n tehdit eden ola an st bir durumun meydana gelmesi ve bun resmen ilan etmeleri halinde, durumun zorunluluklar n n kesinlikle gerektirdi i l de, uluslararas hukuktan do an di er y k ml l klerine ayk r d meyecek ve rk, renk, cinsiyet, dil, din, toplumsal k ken gibi sebeplerle ayr mc l k i ermeyecek ekilde, bu S zle medeki y k ml l klerinde azaltma yapan tedbirler alabilir.

6 2. S zle menin 6, 7, 8(1 ve 2 f kralar), 11, 15, 16 ve 18. maddelerindeki y k ml l klerde hi bir azaltma yap lamaz. 3. S zle medeki y k ml klerini azaltma yetkisi kullanan S zle meye Taraf bir Devlet, y k ml l k azalt lan S zle me maddeleri ile y k ml l k azaltmay gerektiren sebepler hakk nda Birle mi Milletler Genel Sekreteri arac l yla S zle meye Taraf di er Devletleri derhal bilgilendirir. Y k ml l k azaltman n sona erme tarihi de ayn yolla ba ka bir bildirimle iletilir. 5. Madde HAKLAR k t ye kullanma yasa 1. Bu S zle menin hi bir h km , bir Devlete, gruba veya ki iye, S zle mede tan nan hak ve zg rl klerin tahribini ama layan bir faaliyete kat lma veya tasarrufta bulunma hakk tan d , veya hak ve zg rl klerin bu S zle mede belirtildi inden daha geni l de s n rland r lmas na imkan verdi i ekilde yorumlanamaz.

7 2. Bu S zle menin bir hakk tan mad veya daha az l de tan d bahane edilerek, S zle meye Taraf Devletlerden birinin i hukukunda yasalarla, antla malarla tan nm bulunan veya geleneklerinde varolan temel insan HAKLAR na s n rlama getirilemez veya bu haklara kar y k ml l k azalt lamaz. B L M III MADDI HAKLAR 6. Madde Ya ama hakk 1. Her insan do u tan ya ama hakk na sahiptir. Bu hak hukuk taraf ndan korunur. Hi kimse ya ama hakk ndan keyfi olarak yoksun b rak lamaz. 2. l m cezas kald rmam olan lkelerde, su un i lendi i zaman y r rl kte bulunan hukuka uygun olarak ve bu S zle me ile Soyk r m Su unun nlenmesi ve Cezaland r lmas S zle mesi'nin h k mlerine ayk r olmayacak bi imde, sadece ok a r su lar i in l m cezas verilebilir.

8 Bu ceza sadece yetkili mahkeme taraf ndan verilen nihai karardan sonra infaz edilebilir. 3. Ya amdan yoksun b rakman n bir soyk r m su unu olu turmas halinde, bu maddedeki hi bir h k m, bu S zle meye Taraf bir Devlete Soyk r m Su unun nlenmesi ve Cezaland r lmas S zle mesi'nin h k mlerine g re stlendi i y k ml l klerini azaltma yetkisi verdi i eklinde anla lamaz. 4. l m cezas na mahkum olan bir kimse ba lanmas veya cezas n n hafifletilmesini isteme hakk na sahiptir. Her olayda l m cezas n n aff , ba lama veya hafifletme verilebilir. 5. Ya on sekizden k k olan kimselere i ledikleri su lar nedeniyle l m cezas verilemez; hamile Kad nlar n l m cezalar infaz edilemez.

9 6. Bu maddedeki hi bir h k m, l m cezas n n bu S zle meye Taraf bir Devlet taraf ndan kald r lmas n engellemek veya ertelemek i in ileri s r lemez. 7. Madde I kence yasa Hi kimse i kenceye veya zalimane, insanl k d veya onur k r c muamele veya cezaya maruz b rak lamaz. ayr ca hi kimse, serbest iradesi olmadan t bbi veya bilimsel bir deneye tabi tutulamaz. 8. Madde K lelik yasa 1. Hi kimse k le olarak tutulamaz; her t rl k lelik ve k le ticareti yasakt r. 2. Hi kimse kul olarak tutulamaz. 3. a) Hi kimse zorla al t r lamaz veya zorunlu al maya tabi tutulamaz; b) Bu f kran n a) bendi, bir su a kar l k hapisle birlikte a r i te al t rma cezas n n verilebildi i lkelerde, yetkili bir mahkeme taraf ndan b yle bir cezan n verilmesi sonucunda a r i te al t rmay engelleyici say lamaz; c) A a daki haller, bu f kra bak m ndan "zorla al t rma veya zorunlu al ma" say lmaz: (i) Bir mahkemenin hukuka uygun bir karar n n sonucu olarak hapsedilen bir kimseden veya b yle bir hapislikten artla sal verilmi bir kimseden artla tahliye s re i in normal olarak istenen ve b) bendi kapsam na girmeyen bir i veya hizmet.

10 (ii) Askeri nitelikteki bir hizmet ve inan nedeniyle askerlik hizmetine kat lmama hakk n n tan nd lkelerde vicdani redcilerden hukuken yerine getirmeleri istenen bir kamu hizmeti; (iii) Toplumun ya am n veya iyili ini tehdit eden ola an st bir durum veya felaket halinde yap lmas emredilen bir hizmet; (iv) Normal vatanda l k y k ml l klerinin bir par as n olu turan bir i veya hizmet. 9. Madde zg rl k ve g venlik hakk 1. Herkes ki i zg rl ve ki i g venli i hakk na sahiptir. Hi kimse keyfi olarak G zalt na al namaz veya tutulamaz. Hi kimse hukukun ng rd sebepler ve usuller d nda zg rl nden yoksun b rak lamaz. 2. G zalt na al nan bir kimse, G zalt na al nma sebepleri hakk nda G zalt na al nd s rada, ve kendisine isnat edilen su lar konusunda derhal bilgilendirilir.