MISIR TARIMI - hayrabolutb.org.tr

1 1 / 10 MISIR TARIMI Dr. Sami S ZER Ziraat Y ksek M hendisi Trakya Tar msal Ara t rma Enstit s 1. MISIR TARIMININ NEM : Orijini ve gen merkezi Amerika k tas olan m s r (Zea mays L. 2n=20) bitkisi gerek D nya'da ve gerekse T rkiye'de bitkisel k kenli proteinlerin yeterli ve ekonomik retimi i in b y k nem ta maktad r. zellikle lkemizde m s r tar m hayvansal protein retimine b y k l de katk da bulunmaktad r. Ayr ca m s r n tanesinden elde edilen ni asta, glikoz ve m s r z ya da ekonomide ham madde a s ndan b y k nem ta maktad r. M s r, D nya tah l ekili ve retiminde bu day (232 milyon ha ekili , 595 milyon ton retim, 257 kg/da tane verimi) ve eltikten (146 milyon ha ekili , 519 milyon ton retim, 356 kg/da tane verimi) sonra nc s ray almaktad r.

2 D nyadaki ekili alan yakla k 130 milyon ha, retimde 475 milyon ton ve dekardan al nan verimde 370 kg civar ndad r. T rkiye D nya lkeleri aras nda m s r ekili alan a s ndan 7. s rad r. M s r bitkisi lkemizde de bu day ( milyon ha ekili , 20 milyon ton retim, 212 kg/da tane verimi) ve arpadan ( milyon ha ekili , milyon ton retim, 220 kg/da tane verimi) sonra en ok ekim alan ve retime (585 bin ha ekili , milyon ton retim ve 425 kg/da tane verimi) sahip bir s cak iklim tah l d r. M s r retimi zellikle lkemizde sulan r alanlar n artmas na ba l olarak son y llarda nemli art lar g stermi tir. Sulu tar m alanlar nda zellikle ikinci r n m s r tar m n n yap lmas s t ve besi hayvan yeti tiricileri i in kaliteli, bol ve ucuz yem kayna sa lamaktad r.

3 Lkemizde genelde yeti tirilen m s r e itleri at di i m s r (Zea mays intendata), sert m s r (Zea mays indurata), cin m s r veya patlak m s r (Zea mays everta) ve eker m s rd r (Zea mays saccharata). Bunlardan at di i m s r hibrit e itlerin tohumlar n n kullan lmas n n ift iler aras nda yayg nla mas ile ekili alan h zla 1980'li y llardan sonra art g stermi tir. Sert m s r n ekili alan genellikle Karadeniz b lgesi gibi m s r unundan ekmek yap lan yerlerde ok yayg nd r. Cin m s r ve eker m s r erezlik olarak yenmek zere k k alanlarda lke genelinde ekilmektedir. Verimli m s r retim alanlar sulanabilir alanlara ba l oldu undan hemen, hemen en y ksek s n ra dayanm t r. Bu nedenle m s r retiminde hedeflenen miktarlara ula abilmenin yolu nemli oranda birim alandan al nan verimin art r lmas yla m mk nd r.

4 M s r tar m nda verimlili in art r lmas y ksek verimli ve kaliteli tohumluk kullan m n n yayg nla t r lmas ile birlikte e itli ara t rmaya dayal agronomik uygulamalar n yerinde ve zaman nda yap lmas ile m mk n olacakt r. 2. MISIR B TK S N N TOPRAK VE KL M STEKLER : M s r bitkisi yeti ece i toprak tipi y n nden ok se ici olmamas na ra men organik maddece zengin, derin, ve su tutma kapasitesi iyi topraklarda y ksek verim potansiyeline sahiptir. Kumsal topraklardan a r yap daki killi topraklara kadar her t rl iyi drenaj sa lanm topraklarda tar m yap labilmektedir. zellikle m s r toprak havas zl ndan ok zarar g rmektedir. M s r bitkisi asitlik a s ndan pH's 5-8 aras nda de i en yerlerde verimli olarak yeti tirilebilir. 2 / 10 M s r n bitkisinin vejetasyon s resi e idin erkencili ine ba l olarak 90 ile 130 g n aras ndad r.

5 M s r n minimum imlenme s cakl 8-10 oC, uygun b y me s cakl ise 20-30oC'dir. M s r bitkisi, b y me s resince toprakta bol su ister, zellikle sapa kalkma ile i eklenme devereleri aras nda ok su t ketir. Bu d nemde m s r bitkisinin su iste i do al ya larla kar lanam yorsa sulama suyu ile kar lanmal d r. 3. TOPRAK LEME: M s r tar m nda topra i lemenin amac , iyi bir tohum yata haz rlamak, n bitkiden kalan sap art klar n g mmek, topra havaland rmak, yabanc otlar yok ederek toprakta depolanan suyu art rmakt r. Ana r n M s r Tar m nda Toprak leme: Sulu ko ullarda yap lacak ana r n m s r tar m nda tarla haz rl ay i e i tar m nda oldu u gibidir. Bu ama la, n bitkinin hasad ndan sonra m s r ekimi d n len tarla e er tav uygunsa soklu pulluk ile 8-10 santim derinlikte s r lmelidir.

6 Daha sonra Sonbaharda 18-20 cm derinlikte ikinci bir s r m yap lmal d r. lk s r mden sonra, d en ya lar nedeniyle tarlada nemli bir otlanma g r l rse, bu otlar k ltivat r (kazaya ) ile topra 10-15 santim derinlikte i leyerek yok edilmelidir. M s r bitkisi d zg n bir k i in nemli bir tohum yata ister. Bunu sa lamak i in lkbaharda toprak tava geldi inde tarla nce k ltivat r (kazaya ) ve sonra t rm k veya yayl t rm k ile 10-15 santim derinlikte i leyerek ekime haz r hale getirilir. lkbahar' da toprak nem ve tav n n kayb na yol a abilecek soklu pulluk ile derin s r mden kesinlikle ka n lmal d r. kinci r n M s r Tar m nda Toprak leme: Haziran ay i erisinde yap lacak hububat hasad ndan sonra saplar hemen tarladan uzakla t r l p, tarla sulan r, toprak tava gelince s r l r, diskaro ve yayl t rm k ekilir.

7 Bunun yan nda yabanc ot problemi olmayan baz tarlalarda ise di er bir toprak haz rl y ntemi olarakta birbirine dik istikamette ekilen goble disk ile yap l r. Her iki y ntemde de iyi bir tohum yata haz rlamada kolayl k olmas a s ndan hububat hasad n n olabildi ince a a dan (10 cm) yap lmas nda fayda vard r. 4. G BRELEME: M s r Tar m nda Kuruda ve Suluda Kullan lacak G bre Dozlar : ncelikle en do ru bir g breleme i in topraklar n analiz yapt r lmas artt r. Genel bir bilgi vermek amac yla m s r retiminde yeterli ve dengeli bir g breleme i in kuru ve ko ullarda uygulanabilecek g bre form ve dozlar n n e itli se enekleri a a da izelge 1'de belirtilmi tir. Azotlu, Fosforlu ve Potasl g brelerin tamam lkbaharda ilk toprak i lemesinden nce tarlaya santrif jl g bre da tma makinas ile sa arak verilip arkas ndan kaz aya ile ekim derinli ine kar t r labilece i gibi ekimde tarlaya kombine ekim makinas ile de banda tohumun 5 cm sa na (veya soluna) ve alt na gelecek ekilde verilebilir.

8 Azotlu g brelerin yar s ekimle birlikte, di er yar s da ileriki geli me d nemlerinde s ra aras na, bitkilerin yaprak ve b y me noktalar nda kalmayacak ekilde uygulanabilir. Ayr ca bitki yapraklar n g brenin yakmamas i in sulama yaparken veya ya mur iselerken yapraklar ya olaca ndan kesinlikle azotlu g bre uygulanmamal d r. Azotlu G breler: reticilerin en fazla kulland azotlu g breler, Amonyum s lfat (%21 N), re (%46 N) ve Amonyum nitrat (% 26 N)' d r. Bu g brelerin t m bitkinin ihtiyac olan azotu sa lamalar na kar n zellikleri gere i toprak asitli ini n trle tirmek i in tuzlu veya alkali topraklarda Amonyum s lfat ekim ncesi veya ekimde tercih edilmeli, di er n tr veya asit 3 / 10 karakterli topraklarda ise re veya Amonyum nitrat kullan lmal d r.

9 Azotlu g breler topraktan de i ik yollarla kayba urad ndan her y l mutlaka topra a verilmesi gerekir. M s r bitkisinden dekardan en y ksek tane verimi alabilmek i in yap lan g bre denemeleri sonucunda saf madde olarak kuru ko ullarda 8-10 kg/da, sulu ko ullarda 16-18 kg/da azot yeterli olmaktad r. Bu konuda s z konusu bu azotlu g bre dozlar , g breye verilen para ve tarladan al nan r n n geliri olarak ekonomik a dan de erlendirilip en ekonomik doz reticiye nerilmektedir. izelge 1: M s r retiminde kuru ve sulu ko ullarda topra a uygulanabilecek g bre form ve dozlar ndan baz se enekler. Uygulanabilecek G bre Miktarlar (kg/da) G BRELEME SE ENEKLER KURUDA SULUDA Se enek G bre Formlar Ekim ncesi Diz Boyu Olunca Ekim ncesi Diz Boyu Olunca 1 Amonyum S lfat (%21) Triple S perfosfat (%43-46) 30-35 15-20 20 40-45 15-20 30 2 Amonyum Nitrat (%26) Triple S perfosfat (%43-46) 25-30 15-20 16 15-20 35-40 15-20 20 3 re (%45-46) Triple S perfosfat (%43-46) 10-12 15-20 10 18-22 15-20 15 4 20-20-0 Amonyum S lfat (%21) 25-30 20 35-40 30 Fosforlu G breler: Sadece fosfor i ermesi y n nden m s r tar m nda en ok kullan lan g bre Triple s perfosfat (% 43-46)' t r.

10 E er toprak analizi sonucu bu g breye ihtiya duyulursa tamam ekim ncesi topra a verilip kar t r lmal d r. Yap lan ara t rmalarda saf olarak 7-8 kg/da fosforun yani 15-18 kg/da Triple fosfotun dekardan en y ksek verimi almada yeterli oldu u g r lm t r. Topra a verilen fosforun bitkiler taraf ndan al nm yan k sm toprakta birikmektedir. Di er bir deyi le ya mur sular ile fosforun topraktan y kanmas ok az olmaktad r. Bu nedenle toprak analizi yapt rmadan her y l gereksiz fosforlu g bre kullan m ndan ve gereksiz masraftan ka n lmal d r. Potasyumlu G breler: Genelde T rkiye topraklar potasyum besin maddesi a s ndan zengindir. Bu nedenle toprak analizleri sonucu tavsiye edilmedik e potasyumlu g bre kullanmaya gerek yoktur. E er toprakta potasyuma gerek duyulursa Potasyum s lfat (%50) g bresinden toprak analizi sonucuna g re ekim ncesi veya ekimle birlikte g breleme yap labilir.