SİTOPLAZMA

1 S TOPLAZMA VE ORGANELLER. (R BOZOM, L ZOZOM, GOLG C S MC , ENDOPLAZM K RET KULUM, KOFUL, M TOKONDR , KLOROPLAST, KROMOPLAST, L KOPLAST, PEROKS ZOM, SENTROZOM (SENTR YOLLER), H CRE SKELET , EK RDEK) (H CRE-4). 9. SINIF N TE, KONU, KAZANIM VE A IKLAMALARI SORU 1. (2015 YGS/Fen Bilimleri). H cre Bir bitki h cresinde bulunan ift zarla H cresel yap lar ve g revlerini a klar. evrili yap lar a a dakilerden hangisinde c. Organellerin h crede ald klar g revler bak m ndan incelenmesi sa lan r. do ru verilmi tir? . H cre rneklerinin mikroskop ile incelenmesi sa lan r. A) Plastit-Mitokondri-Endoplazmik d. H cre i i i birli i ve organizasyona dikkat ekilerek herhangi bir organelde olu an retikulum problemin h creye olas etkilerinin tart lmas sa lan r. B) Plastit- Mitokondri- ekirdek e. Farkl h cre rnekleri kar la t r l rken ncelikle mikroskop, g rsel geler (foto raflar, C) ekirdek-Golgi cisimci i-Mitokondri resimler, izimler, karikat rler vb.

2 , grafik d zenleyiciler (kavram haritalar , zihin haritalar , D) Plastit- Golgi cisimci i-Koful emalar vb.), e renme nesnesi ve uygulamalar ndan (animasyon, video, sim lasyon, E) ekirdek-Mitokondri- Endoplazmik infografik, art r lm ve sanal ger eklik uygulamalar vb.) yararlan l r. retikulum S TOPLAZMA. -H cre i inin ekirdek d nda kalan k sm na sitoplazma denir. T m h crelerde bulunur. SORU 2. (2014 LYS2 / B Y). - Sitoplazma, organeller ve bunlar n i inde yer ald koyu k vaml yar ak kan (kolloidal) s v Bir bakteri h cresiyle bitki h cresi k s m (sitozol) dan olu ur. kar la t r ld nda, a a daki zelliklerden - Bu s v k sm n i eri ini enzimler , RNA, organik bile iklerin yap ta lar (amino asitler, hangisi farkl l k g stermez? n kleotitler gibi) y k m tepkimeleri sonucu olu an at k r nler, koenzimler, iyonlar ve b y k A) H cre duvar n n yap s . oranda su (%70-90) olu turur.

3 Sitoplazma solunum, fotosentez, beslenme, sindirim, bo alt m B) Oksijenli solunumda kullan lan enzimler gibi b t n ya amsal olaylar n ge ti i yerdir. C) Kromozomlar n yap s . NOT: D) Ribozomlar n yap s . E) H crelerin b l nme ekli karyot bir h crenin sitoplazmas nda DNA bulunmaz. ORGANELLER SORU 3. (2013- LYS2 / B Y). -Zar tipine g re organeller grupta incelenebilir. I. Merkez koful Zars z organeller Tek katl zarl organeller ift katl zarl organeller II. Gran ll endoplazmik retikulum -Sentrozom -Endoplazmik retikulum (ER) -Mitokondri III. H cre zar . -Ribozom -Lizozom -Plastitler IV. H cre duvar . -Golgi a. Kloroplast V. H cre iskeleti elemanlar . -Koful b. Kromoplast, Yukar daki h cresel yap lardan hangileri -Perooksizom c. L koplast) hem hayvan hem de bitki h cresinde R BOZOM bulunabilir? - karyot ve prokaryot t m h crelerde ortak olarak bulunan zars z organeldir.

4 (Olgun alyuvar A) I ve II B) III ve IV C) I, II ve III. h crelerinde bulunmaz.) D) II, III ve V E) II, IV ve V. -B y k ve k k olmak zere iki alt birimden olu ur. Normalde bu iki alt birim birbirinden ayr d r. Protein sentezlenece i zaman bir araya gelirler. SORU 4. (2012- LYS2 / B Y). -rRNA ve proteinden olu ur. N kleoprotein zelik g sterir. Hayvansal h cre zarlar na zg ll k -Ribozomun alt birimlerinin sentezi ekirdek ikte olur. kazand ran glikolipitler, a a dakilerin Ribozomlar; ER ve ekirdek zar zerinde, sitoplazman n s v k sm nda, kloroplast ve hangisinde sentezlenir? mitokondri i erisinde bulunur. A) Ribozomlarda B) Sitoplazmada C) Golgi ayg t nda D) Lizozomda NOT: E) H cre zar nda -Ribozomlar n g revi, amino asitlerden protein sentezi yapmakt r. Ribozomlar amino asit sentezi yapmaz. SORU 5. (2010 LYS2 / B YO). -H cre ayn proteinden ok say da sentezlemek istedi inde ok say da ribozom bir araya Bir h crenin, gelerek polizom olu turur.

5 Bu sayede k sa s rede ayn proteinden ok say da retilebilir. I. ribozom, -Ribozomlarda ger ekle en protein sentezi tepkimesi; II. h cre duvar , n(amino asit) Polipeptit (protein) + (n-1) Su III. mitokondri eklinde oldu una g re, ribozom etkinli i artm bir h crede; yap lar ndan hangilerine sahip olmas . -Amino asit miktar azal r. karyot h cre oldu una karar vermek i in -Peptit ba say s artar. kullan labilir? -Osmotik bas n azal r. A) Yaln z I B) Yaln z II C) Yaln z III. -Dipeptit, tripeptit, protein miktar artar. D) I ve II E) II ve III. -H cre pH's azal r. -ATP miktar azal r. SORU 6. (2009- SS / FEN-1). L ZOZOM ( NT HAR KESEC ) karyotik bir h crede, salg lanmak zere -Bitkiler hari karyot h crelerin o unda bulunur. sentezlenen bir protein a a daki -Basit (ilkel) yap l bitkilerde fitolizozom denilen lizozom benzeri yap lar vard r. yollardan hangisini izler? -Alyuvar h creleri d nda b t n hayvan h crelerinde bulunur.

6 A) Golgi ayg t Gran ls z endoplazmik -Sindirim (hidroliz) enzimlerini i eren, tek zarla evrili organeldir. retikulum H cre zar . -H cre i i sindiriminde g revlidir. B) Golgi ayg t Gran ll endoplazmik -Lizozomlar en ok karaci er h crelerinde ve akyuvarlarda bulunur. retikulum H cre zar . -Lizozom, h cre i inde ya lanm , y pranm ya da i levini yitirmi organelleri, h credeki C) Gran ll endoplazmik retikulum H cre polimerleri sindirir. zar Golgi ayg t . -Organizmada l m ve baz hastal k durumlar nda h cre i i kontrol mekanizmas D) Gran ll endoplazmik retikulum Golgi bozuldu unda zar yap s bozulur ve lizozom enzimleri serbest kal rsa h cre kendi kendini ayg t H cre zar . sindirerek ortadan kalkar. Bu olaya otoliz denir. Otoliz, h crenin l m ne sebep olur. E) Gran ls z endoplazmik retikulum . -Kurba a larvas n n kuyru unun yok olmas nda, hareketsiz kalan kaslar n erimesi, ya l Golgi ayg t H cre zar.

7 Dokular n, alyuvarlar n ve mikroplar n yok edilmesinde, embriyonik geli im s ras nda parmak aralar ndaki perdelerin yok olmas nda lizozom enzimleri etkilidir. -Besinler, besin kofuluna al nd ktan sonra lizozom keseleri bu kofullarla birle ir ve dif zyonla h cre zar ndan ge ebilecek kadar k k molek llere par alan r. Geride kalan at k maddeler SORU 7. (2006- SS). y ksek organizasyonlu canl larda birikir ve bir zaman sonra h cre ya lanmas yla birlikte Normal evre ko ullar nda, bitkilerin lipofuksin pigmentinin olu umu g r l r. Biriken bu madde ya l bireylerin ellerinde, kloroplastlar nda a a daki olaylardan omuzlar nda ya da y z nde kahverengi lekeler olu turur. hangisi ger ekle mez? NOT: A) Enzimlerin kullan lmas . B) ATP retimi -Lizozom h cre i i sindirimini sa lar. H cre d sindirime kat lmaz. Lizozom, i inde C) DNA'n n e lenmesi bulunan sindirim enzimlerini kendisi de il, ribozom retir.

8 D) Organik madde retimi GOLG C S MC E) Ya depolanmas . -Tek zarla evrili st ste dizilmi yass keseciklerden olu ur. -Gran ls z ER'den meydana gelmi tir. SORU 8. (2005 SS). -H crede salg lama ve zar fabrikas gibi g rev yapar. A a daki tabloda I, II, III, IV olarak -ER'den gelen protein, lipit, karbonhidrat gibi temel numaraland r lan bakteri, mantar, bitki ve bile enleri i leyip farkl la t rarak; h cre zar n n bile enleri hayvan h crelerinin baz yap sal olan glikolipit, glikoprotein, lipoprotein sentezler. Ayr ca zellikleriyle ilgili bilgiler verilmi tir. enzim, hormon gibi d zenleyicileri de sentezler. rne in: Glikoprotein sentezi s ras nda s ras ile;. 1. Ribozom, protein sentezler. 2. ER, bunlar golgiye ta r. 3. Golgi cisimci i, glikoz ile proteinleri birle tirerek glikoprotein sentezi tamamlan r. -Lizozom ve koful gibi organellerin olu umunu sa lar. -Bitkilerde h cre duvar n olu turan sel loz, h cre zar nda bulunan sel loz sentez kompleks proteinleri taraf ndan retilir.

9 Golgi arac l ile d zenlenir. Buna g re, I, II, III, IV numaral h crelerin -Sperm ve alyuvar h crelerinde golgi bulunmaz. ait oldu u canl lar a a dakilerin ENDOPLAZM K RET KULUM (ER) hangisinde do ru olarak verilmi tir? - karyot h crelerde h cre zar ile ekirdek zar aras nda uzanan, kanalc k ve borucuklar Bakteri Mantar Bitki Hayvan sistemidir. A) I II IV III. B) I III II IV. C) III IV I II. D) IV I II III. E) IV II III I. SORU 9. (2003 SS). Bir h crede oksijenli solunum, protein sentezi, fotosentez olaylar n n t m n n ger ekle ebilmesi i in bu h crede, I. ribozom II. kloroplast III. mitokondri IV. sentrozom -H cre zar n ve ekirdek d zar ndan olu ur. organellerinden hangilerinin bulunmas . -Genel olarak, depolama, paketleme ve h cre hi i madde iletiminde, mekanik etkilere kar zorunludur? korumada, h creye desteklik sa lamada etkilidir. A) I ve II B) II ve III C) I, II ve III.

10 -Ayr ayr odac klar olu turarak asit ve baz tepkimelerinin birbirini etkilemeden olu mas n D) I, III ve IV E) II, III ve IV. sa lar. SORU 10. A a da verilenlerden hangisi, -Endoplazmik retikulum (ER) zerinde ribozom ta y p ta mamas na g re gran ll ve kloroplast ve mitokondri organellerinde gran ls z ( d z) ER olmak zere iki grupta incelenir. g r len ortak zelliklerden biri de ildir? Gran ll endoplazmik retikulum ve proteinlerin i lenmesi: A) ift zara sahip olma - zerlerinde ribozom bulunan ER dir. B) Ba ms z o alabilme -Proteinlerin ta nmas n sa lar ve depolar. C) Kendine zg y netici molek le sahip -Baz proteinler ER de e itli i lemlerle yap sal de i ikli e u rat larak i lenir. lenen bu olma proteinler golgiye ta n r. D) ATP sentezleyebilme Gran ls z (d z) endoplazmik retikulum ve lipid sentezi: E) Suyu ayr t rabilme - zerinde ribozom bulunmayan ER'dir. -Gran ls z ER; lipid (ya ), karbonhidrat, fosfolipit, steroit (e ey hormonlar gibi) sentezi yapar.