SCHENKING EN VERERVING VAN …

1 1 SCHENKING EN VERERVING VAN ONDERNEMINGEN IN HET VLAAMSE GEWEST I. ALGEMEEN Op 1 januari 2012 treedt in het Vlaamse Gewest een nieuwe regeling van SCHENKING en VERERVING van familiale ondernemingen en aandelen van familiale vennootschappen in werking. Onder bepaalde voorwaarden zal een bij authentieke akte verleden SCHENKING van een familiale onderneming en van aandelen van een familiale vennootschap kunnen genieten van een vrijstelling van schenkingsrechten. Onder gelijkaardige voorwaarden zal bij overlijden de VERERVING van een familiale onderneming of aandelen van een familiale vennootschap kunnen genieten van een verlaagd tarief van 3% of 7%. Het vroegere nultarief1 in de successierechten wordt dus geschrapt en wordt vervangen door een verlaagd tarief. De vorderingen op een vennootschap worden voortaan uitgesloten van de gunstmaatregel.

2 Er geldt geen tewerkstellings- of loonlastvoorwaarde meer. II. SCHENKING VAN FAMILIALE ONDERNEMINGEN EN AANDELEN VAN FAMILIALE VENNOOTSCHAPPEN 1. Algemeen Sinds1 juli 2003 gold in Vlaanderen een verlaagd tarief van 2% voor schenkingen van een familiale onderneming of aandelen van een familiale vennootschap mits voldaan werd aan een aantal voorwaarden en mits de onderneming of de vennootschap gedurende een periode van 5 jaar volgend op de SCHENKING aan een aantal voorwaarden voldeed, waaronder de voortzetting van de v r de SCHENKING uitgeoefende activiteit. Vanaf 1 januari 2012 zal de SCHENKING van een familiale onderneming of van aandelen van een familiale vennootschap van een vrijstelling van schenkingsrechten kunnen genieten en net zoals voorheen ongeacht de graad van verwantschap tussen schenker en begiftigde.

3 Net zoals voor wat het oude regime van SCHENKING van familiale ondernemingen en aandelen van een familiale vennootschap, zal ook in het nieuwe regime aan een aantal grondvoorwaarden moeten worden voldaan en moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan om de vrijstelling te kunnen behouden. De termijn gedurende dewelke aan deze voorwaarden moet worden voldaan is verkort tot 3 jaar. Daarnaast blijft ook art. 131, 2 Vlaamse Gewest gelden dat voorziet in een verlaagd tarief van 3% of 7% voor schenkingen van roerende goederen, waaronder ook de aandelen van een familiale vennootschap en dit zonder verdere voorwaarden. 2. Lokalisatiecriterium Het schenkingsrecht is verschuldigd op de plaats waar de schenker, op het ogenblik van de SCHENKING , zijn fiscale woonplaats heeft. Als de fiscale woonplaats van de schenker tijdens de periode van 5 jaar v r zijn SCHENKING op meer dan n plaats in Belgi gelegen was, wordt het recht gelokaliseerd op de plaats in Belgi waar zijn fiscale woonplaats tijdens de voormelde periode het langst gevestigd was2.

4 1 Voormalig art. 60bis Vlaamse Gewest. 2 Art. 5 1, 8 Bijzondere Wet 16 januari 1989 betreffende de financiering van de Gemeenschappen en de Gewesten 2 Indien de schenker zijn fiscale woonplaats in het buitenland zou hebben, zijn de schenkingsrechten verschuldigd in het gewest van de fiscale woonplaats van de begiftigde3. Indien noch de schenker noch de begiftigde zijn fiscale woonplaats in Belgi heeft, dan zijn de registratierechten verschuldigd volgens het gewest waar de akte aan de registratieformaliteit wordt onderworpen4. De administratieve of maatschappelijke zetel van de onderneming of vennootschap of de plaats waar de eventuele onroerende goederen zijn gelegen, doen dus niet ter zake om het bevoegde gewest en dus de toepasselijke regeling te bepalen.

5 3. Toepassingsgebied Algemeen De vrijstelling geldt voor de SCHENKING van de volle eigendom, de blote eigendom of het vruchtgebruik van - de activa die door de schenker, zijn echtgenoot of de met hem samenwonende beroepsmatig zijn ge nvesteerd in een familiale onderneming, met uitzondering van de onroerende goederen die hoofdzakelijk tot bewoning worden aangewend of zijn bestemd (art. 140bis, 1, 1 ), - aandelen van een familiale vennootschap met zetel van werkelijke leiding in een van de lidstaten van de Europese Economische Ruimte op voorwaarde dat de aandelen van de vennootschap op het ogenblik van de SCHENKING voor een bepaald minimumpercentage, al naargelang het geval 50% of 30%5, in volle eigendom toebehoren aan de schenker en/of zijn familie (art. 140bis, 1, 2 ). De familiale onderneming zoals bedoeld in art.

6 140bis, 1, 1 Om onder de vrijstelling van het nieuwe art. 140bis te vallen, is vereist dat de schenker de activa schenkt die door hem of haar, al dan niet samen met zijn of haar echtgenoot of samenwonende, beroepsmatig zijn ge nvesteerd in een familiale onderneming. Als familiale onderneming in de zin van art. 140bis, 1, 1 moet worden verstaan een nijverheids-, handels-, ambachts-, of landbouwbedrijf of een vrij beroep dat door de schenker of zijn echtgenoot of samenwonende, al dan niet samen met anderen, persoonlijk wordt ge xploiteerd en uitgeoefend 6. Als samenwonende in de zin van art. 140bis moet zowel de naar Belgisch recht wettelijke samenwonende7 worden verstaan als de feitelijk samenwonende die een gemeenschappelijke huishouding voerde met de schenker. Voor wat de toepassing van art.

7 140bis betreft, is echter een ononderbroken feitelijke samenwoning van 3 jaar vereist en dit in tegenstelling tot wat geldt voor de gelijkschakeling met echtgenoten voor de tarieven van de schenkingsrechten, waar de minimumduur van feitelijke samenwoning slechts 1 jaar bedraagt. Net zoals voor het tarief, wordt de voorwaarde van 3 jaar feitelijke samenwoning en het voeren van een gemeenschappelijke huishouding geacht vervuld te zijn indien het samenwonen en het voeren van een gemeenschappelijke huishouding met de schenker aansluitend op de bedoelde periode van 3 jaar tot op de dag van de SCHENKING , ingevolge overmacht onmogelijk is geworden en houdt het uittreksel uit het bevolkingsregister een weerlegbaar vermoeden in van ononderbroken samenwoning en van het voeren van een gemeenschappelijke huishouding. Dit laatste betekent dat zowel de samenwonende als de Administratie het tegenbewijs mag leveren.

8 3 Zie Bericht E-not, nr. 2594, 31 maart 2005 en administratieve circulaire nr. 16/2005, gepubliceerd in Bericht E-not, nr. 3190, 8 februari 2006. 4 Circ., nr. 16/2005. 5 Zie verder 6 Art. 140bis, 2, 1 Vlaamse Gewest. 7 de persoon die op de dag van de SCHENKING , overeenkomstig de bepalingen van boek III, titel Vbis, van het Burgerlijk Wetboek met de schenker wettelijk samenwoont 3 De tekst spreekt van de activa die beroepsmatig zijn ge nvesteerd in een familiale onderneming. Zolang hieromtrent geen duidelijk administratief standpunt is ingenomen, meen ik dat men er voorzichtigheidshalve van uit moet gaan dat de schenker alle activa die hij in de onderneming bezit, ofwel in volle eigendom, ofwel in blote eigendom ofwel in vruchtgebruik moet schenken.

9 Dit zou dan betekenen dat ook alle onroerende goederen die (geheel of gedeeltelijk) voor beroepsdoeleinden worden gebruikt en aldus deel uitmaken van de onderneming, mee geschonken moeten worden (of minstens het beroepsgedeelte). De activa die eigendom zijn van de echtgenoot of samenwonende van de schenker, moeten niet noodzakelijk mee worden geschonken. De SCHENKING van een onverdeeld deel is uitgesloten van het toepassingsgebied, evenals de SCHENKING van alle activa die tot n van de bedrijfstakken van de onderneming behoren. In de toelichting staat te lezen dat de schenker de volle eigendom moet bezitten opdat de SCHENKING van de volle of blote eigendom of de SCHENKING van het vruchtgebruik van de onderneming van de vrijstelling zou kunnen genieten. Deze voorwaarde is echter nergens in de tekst van het decreet terug te vinden zodat, mijns inziens, de vruchtgebruiker van een onderneming wel degelijk zijn vruchtgebruik (dat in principe uitdooft bij zijn overlijden) kan schenken met toepassing van de vrijstelling.

10 Hetzelfde geldt voor de blote eigenaar met dien verstande dat hij, om te voldoen aan de toepassingsvoorwaarden, zelf mee de onderneming zal moeten exploiteren op het ogenblik van SCHENKING . De onroerende goederen die hoofdzakelijk tot bewoning worden aangewend of zijn bestemd en die deel uitmaken van de onderneming (omdat ze ook gedeeltelijk voor bedrijfsdoeleinden wordt gebruikt), kunnen niet genieten van de vrijstelling en zullen dus afzonderlijk aan het progressief tarief van art. 131, 1 Vlaamse Gewest worden belast. In tegenstelling tot de oude regeling, is het progressief tarief dus niet steeds van toepassing indien het goed gedeeltelijk tot bewoning wordt aangewend of bestemd is. Vanaf 1 januari 2012 is de hoofdzakelijke bestemming bepalend om te oordelen of de vrijstelling geldt of het progressief tarief van toepassing is.