Düşmelerin Nedenleri ve Önlenmesi - geriatri.org.tr

1 D melerin Nedenleri ve nlenmesi Prof. Dr. Mehmet BEYAZOVA Gazi niversitesi T p Fak ltesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal D me ya l larda s kt r, ya artt k a s kla maktad r. Evvelce d m olanlar tekrar d meye daha yatk nd rlar. D me ile olu an yaralanmalar ba ml l a, i lev kayb na ve sa l k giderlerinde art a neden olmaktad r. lgin bir ekilde e er yaralanma olmad ysa, d me olay ndan s z edilmez, hekim de sorgulamayabilir. Yaralanma olduysa, tedavisi yap l r ama o u kez d menin nedeni ara tr r lmaz. Oysa d meye yatk nl k yaratan fiziksel ve evresel ko ullar n bir o unu de i tirmek m mk nd r. D en ya l lar n ancak yar s yard ms z, kendi kendine aya a kalkabilirken, kalkamayanlar yard m alamazlarsa uzun s re yerde kal rlar.

2 Yerde uzun s re kalanlar n (bir saati a an) g nl k ya am aktiviteleri belirgin olarak azal r. D me korkusu ya da d me sonras anksiyete sendromu ya l lar n yakla k te birinde rastlanan ve nemli d zeyde k s tl l a yol a abilen bir sorundur. D enlerde bu sendromun ortaya kma olas l daha y ksektir. Ba l ca d me risk fakt rleri a a daki tabloda s ralanm t r. Ki inin risk fakt r say s o ald k a d me riski de artmaktad r. Genellikle d me nedeni tek bir fakt rle s n rl de ildir. Ya la olu an de i ikliklerle, dengeyi ve y r meyi sa lay c mekanizmalar n ve kalp-damar sistemi i levlerinin herhangi bir nedenle bozulmas sonucu d me ortaya kabilir.

3 Ate li bir hastal k, s v kayb , kalp ritm bozuklu u, yeni ba lanan bir ila , evredeki de i iklikler ve elveri siz y r me y zeyi d mede etken olabilir. Gere inden fazla atak davran lar da sorumlu olabilir. Ba l ca D me Risk Fakt rleri: Daha nce d m olmak Depresyon Kas g s zl Denge sorunlar Y r me bozuklu u Psikotropik ila kullanmak Y r me deste i kullanma Artrit G rme kusuru nme ge irmi olmak leri ya (> 80) Ortostatik hipotansiyon Kad n olmak Ba d nmesi Bili sel bozukluk Anemi levlerimizde, rne in g rmede, kas g c nde, dengede ve sinir sisteminin i leyi inde bozulmalar d me ile ili kili olabilir. e itli sinir sistemi hastal klar nda d meler daha s k olmaktad r.

4 G rmede, zellikle kontrast duyarl l ndaki bozulma nemli olabilir. Bu durumda insan i inde bulundu u ortamda kenarlar , rne in basamak, a a k k , su olu u, kald r mdaki atla , e itsizlikleri fark edemeyebilir. ok odakl lens kullanman n da d me riskini artt rd saptanm t r. Kalp hastal klar n n, katarakt ve glokom gibi g z hastal klar n n erken tan s ve tedavisi nemlidir. Y llar ilerledik e kas g c m z azalma e ilimi g sterir. Kaslar daha zay f olan ki iler daha kolay ve s k d mektedirler. S k idrara kma gereksinimi ve tela risk yaratabilir. Eklem sorunlar hareketi zorla t rabilir. Reaksiyon zaman da ya la uzamaktad r. ok say da ve zellikle psikoaktif ila kullanmak nemli bir risk kayna d r.

5 Cinsi ne olursa olsun, kullan lan ila say s artt k a risk artmaktad r. Yeni doz de i ikli i yap ld nda, yeni bir ilaca ba land nda d meye kar tedbirli olmak gerekmektedir. Bili sel bozuklu u olanlar n d melerden korunmalar i in ba kalar n n yak n ilgisi gerekebilir. evremizdeki bir ok ayr nt d me nedeni olabilir. Kaygan yer y zeyi, gev ek bir ekilde serilmi kilimler, ucu kalkm hal lar, y ksek kap e ikleri, ge i i engelleyen da n k e yalar, elektrik kablolar , yere d k lm ve ylece b rak lm s v , e itimsiz ev hayvanlar , y ksek veya al ak raflar, ekmeceler, yetersiz kland rma risk kayna d rlar. Evlerde ve ortak ya am alanlar nda yeterli ama parlak olmayan e it ayd nlatma, yerlerin kaygan olmayan yer kaplamalar yla kaplanm olmas , kaygan cilalardan ka n lmas , hal ve kilimlerin yere sabitlenmesi, y ksek kap e iklerinin giderilmesi gereklidir.

6 Banyo, tuvalet ve ama rl k gibi ortamlarda ve merdivenlerde ba ta tutamaklar olmak zere gerekli nlemler al nmal d r. Mobilyalar g venli olmal d r. Egzersiz ve zellikle y r me, l l olmak ko uluyla, kaslar g lendirmekte, dengeyi geli tirmekte ve d me riskini azaltmaktad r. D ar da y r y yapmak i in se ilecek ortamlarda da emniyet nemlidir. htiya duyunca hemen ula labilecek oturma banklar , tuvaletler bulunmal d r. Duvar merdivenine, at ya, a aca t rmanmak gibi tehlike yaratabilecek eylemlerden ka n lmal d r. Y ksek topuklu ayakkab lar denge bozuklu u ve d me nedeni olabilir. Ayakkab rahat, geni , ince ve sert tabanl olmal , ayak bile ini saracak kadar y ksek boyunlu olmal d r.

7 Sa l k kontrollar s ras nda hekime d me konusunda bilgi vermeli ve soru sorulmal y z. lgili fakt rlerin saptanarak nlemlerin belirlenmesi i in d meyi nemsemek gerekir. Bireysel olarak sa l kl ya lanmaya d n k se imler yapmal y z. Sigara, alkol, hareketsizlik, yanl beslenme gibi olumsuz tutumlar de i tirilmelidir. D mek, bir yapra n kaderi olabilir. nsanda ise k r klara ve pe inden daha ba ka bir ok a r sorunlara neden olabilen d meyi engellemek i in pek ok are vard r. D me korkusunun ya am m z y netmesine izin vermemeliyiz. u ad mlar benimsemeliyiz: 1. Doktora gitmeliyiz. Doktor ne ila ald m z renmek isteyecektir. Ya ilerledik e ila lar n bize etkileri de i ebilmektedir.

8 Baz ila lar tek ba na veya ba ka ila larla etkile erek uykululuk, ba d nmesi yapabilirler ve d me nedeni olabilirler. Re eteli-re etesiz kullanmakta oldu umuz t m ila lar n bir listesini haz rlamal y z. Doktor bunlar g zden ge irerek d me riskinden sorumlu g rd klerini (sakinle tiriciler, depresyon ila lar gibi) de i tirmeyi, azaltmay , kesmeyi d nebilir. Doktor daha nceki d melerimizi soracakt r. Ne zaman, nerede ve nas l d t m z not etmeliyiz. Ayr ca tam d erken bir ba kas n n yard m yla veya bir yerlere tutunarak kendi kendimize d mekten kurtuldu umuz olaylar da konu mal y z. 2. Doktor sa l k durumumuzla ilgili e itli sorular soracakt r.

9 G rme, i itme i levlerimiz d meyle ili kili olabilir. En az y lda bir g z muayenesi olmal y z. G zl klerimizin numaras yanl olabilir veya katarakt nedeniyle g rmemiz azalm olabilir. G rme bozuklu u d me riskini artt r r. Y r rken ba d nmesi, eklem a r s , nefes darl , uyu ma gibi belirtilerimiz oluyorsa, doktorumuza bildirmeliyiz. 3. Hareketli olmal y z. Doktorun onay yla y r y , su i i egzersizleri, yumu ak ve dansa benzer hareketler i eren Tai Chi egzersizleri vb. planlamal y z. Hareketli olmak d meyi nlemede ok yararl d r. Egzersizler bizi g lendirir, kendimizi iyi hissetmemizi sa lar. En yararl egzersizler Tai Chi gibi denge ve koordinasyon geli tirici olanlard r.

10 Egzersiz yapmamak g c azalt r, d me riskini artt r r. Hareket etmekten d erim diye korkuyorsak, bunu doktorla konu mal y z. Doktor uygun denge, esneklik, kas g lendirici ve y r y al malar i in bizi y nlendirecektir. Yata m zdan veya oturdu umuz yerden kalkarken yava olmal y z. 4. Ayakkab se erken zenli olmal y z. Y ksek topuklu ayakkab lar, terlikler, taban kaygan ayakkab lar d memize yol a abilir. orapla veya yal nayak y r mek de tehlikelidir. - yeni ayakkab al rken her defa ayak l m z kontrol ettirmeliyim. Zaman i inde ayak l m z de i ebilir - taban kaygan olmayan, aya m za iyi uyan sa lam ayakkab lar kullanmal y z. - taban ok kal n olan ayakkab lar kullanmamal y z.