. KLİMA SİSTEMLERİNİN SINI - eng.harran.edu.tr

1 1. KL MA S STEMLER N N siniflandirilmasi Binalar n kullan m ama lar , bulunduklar b lge ve b lgeye ba l olarak d hava artlar de i kendir. Yat r mc lar, bina sahipleri veya binay kullananlar farkl i letme artlar talebinde bulunabilirler. Bu nedenlerle klima sistemleri bu ihtiya lar kar lamak amac yla genellikle e itli tipte ve zellikte projelendirilir, monte edilir ve i letilirler. Klima sistemlerini s n fland rman n amac bir sistemi di erinden ay rabilmeyi sa lamak ve ihtiya lara ba l olarak en do ru klima sistemini se meyi kolayla t racak bir y ntem olu turmakt r. E er tasar mc bir klima sistemini do ru bir ekilde belirleyemezse ve di erlerinden ay ramazsa, m terisi i in uygun sistemi se mesi zor olacakt r. Klima sistemlerinin s n fland r lmas nda a a daki kriterler g z n nde tutulmal d r: _ Klima sistemlerinin s n fland r lmas , e er m mk nse, s tma ve so utma sistemlerinin ayr nt lar n n yan s ra, hava da t m sisteminin ncelikli konular n da i ermelidir.

2 Nk hava da t m sistemi i hava s cakl n n ve kalitesinin kontrol nde do rudan etkilidir. _ Sistem ve kullan lan ana elemanlar birbirlerine uyumlu olmal d r. rne in paket tipi bir sistemde ana eleman paket tipi cihazd r. _ Sistem s n fland rmalar pratik uygulamalara dayanmal d r. rne in, bir klima sisteminin belirlenmesi i in i hava kalitesi art k birincil kriterler aras nda yer almaya ba lad na g re, taze hava ba lant s yap lamayan bir sulu sistemin varl ndan bahsetmenin ne kadar do ru oldu u d n lmelidir. _ Sistem s n fland r lmas basit olmal , her klima sistemi ac k bir ekilde di erinden farkl olmal d r. S n fland rma Klima sistemlerini ncelikle merkezi sistemler ve bireysel sistemler olarak ikiye ay rmak m mk nd r. Merkezi sistemler; tam haval , tam sulu ve haval +sulu olarak e ayr l r. Tam haval sistemler tek zonlu veya ok zonlu olabilir. Tam sulu sistemler iki ve d rt borulu fancoil ve panel sistemleridir. Bunlara taze hava ilave edilince haval ve sulu sistemler elde edilir.

3 Ayr ca so uk su yerine, do rudan so utucu ak kan n dola t r ld merkezi sistemler vard r. Bireysel sistemleri ise, paket tipi niteler, split cihazlar ve kanall split cihazlar olarak ay rmak m mk nd r. Ayr ca, evaporatif so utma sistemleri, nem al c -bazl klima sistemleri, s depolu klima sistemleri, tekstil sekt r nde kullan lan hava y kamal klima sistemleri gibi end striyel uygulamalarda kullan lan e itli zel klima sistemleri bulunur ve bir yandan da yeni klima sistemlerinin geli tirilmesi ve retilmesi devam etmektedir. _ Bir paket sistem her zaman havay direkt olarak so utucu ak kanla so utan DX (direk genle me) serpantini kullanan bir so utma sistemine sahiptir. Bireysel sistemler de havay so utma i in DX serpantinine sahip fabrika- retimi, kendi i inde haz r, k k bir so utma sistemi i erirler. _ Merkezi sistemler, havay dolayl olarak so utmak i in so utulmu suyu kullanan so utma sistemleri kullan l rlar. Is depolayan sistem her zaman, so utulmu suyu veya salamuray so utucu olarak kullanan merkezi bir sistemdir.

4 _ Direk genle meli serpantinli bireysel sistemlerde o unlukla rotary kompres r kullan l r. Direk genle meli serpantinli paket sistemlerde ise pistonlu ve scroll kompres rler kullan l r. Paket sistemlerde scroll kompres rler yava yava y ksek verimleri nedeniyle pistonlu kompres rlerin yerini almaktad rlar. Merkezi sistemlerdeki chillerlerde ise kapasiteye g re kompres r secimi yap l r. Kapasiteleri 75 ton (264 kW) dan y ksek olan b y k chillerlerde o unlukla santrifuj veya vidal kompres rler kullan l rken, orta b y kl kte veya k k chillerlerde ise vidal , scroll veya pistonlu kompres rler kullan l r. K k ve orta b y kl kteki chillerlerde de scroll kompres rler vidal ve pistonlu kompres rlerin yerini almaktad rlar. _ Hava da t m sistemleri sabit debili (CAV) merkezi sistemler, de i ken hava debili (VAV) merkezi sistemler, mekana zel havaland rma ve hava sirk lasyonu sistemleri olarak ayr labilir. Buna g re ana klima sistemlerini a a daki 12 grupta toplamak m mk nd r.

5 Ancak do al olarak sistemler bununla s n rl de ildir. 1. Tek zonlu tam haval merkezi sistemlerde her zona besleme yapan bir tek klima santral vard r. Oda d ndaki bu santralde artland r lan (filtre edilen, s t lan, so utulan veya nemlendirilen) hava kanallarla odaya ta n r ve besleme menfezlerinden odaya flenir. Binadaki ok say da klima santral na ise, bir merkezden s cak ve so uk su beslenir. Tiyatro, konser salonu gibi tek ve b y k hacimlerde uygulan r. Bu sistemlerde ayn santralden birka zonu ayr ayr beslemek de m mk nd r. Birka zonlu sabit debili klima santralleri g n m zde fazla uygulanmamaktad r. 2. Tek zonlu sistemlerin bir ba ka z m nde ise, paket tipi at ustu cihazlar veya at tipi s pompas (paket cihazlar) kullan l r. Bu cihazlarda direkt so utma yap l r. Is tma ise yine bu cihazda direkt olarak yak t yanmas yla veya dolayl olarak merkezden gelen s cak suyla yap labilir. Burada elde edilen artland r lm hava, kanallarla alt ndaki i ortama beslenir.

6 Daha ok tek katl b y k al veri merkezleri gibi yayg n yap larda kullan l r. 3. ok zonlu tam haval sistemlerde ise, ayn klima santral ndan ok say da zon beslenir. Bunun i in her zonda bir VAV kutusu kullan l r. Bu kutulara tek kanalla gelen sabit artlardaki so uk hava, zonun ihtiyac kadar debide odaya beslenerek farkl artlar yarat l r. Bu sistemlerde s tma i in cihaz k nda elektrikle veya s cak su ile reheat gerekir. Bir ba ka z m ise s tman n, ayr merkezi s cak sulu kalorifer sistemiyle yap lmas d r. Burada ift kanall sistemler de geli tirilmi tir. ift kanall sistemlerde bir kanalda s cak hava, di er kanalda so uk hava bulunur ve kar m kutusunda bu havalar zonun ihtiyac na g re kar t r larak odaya beslenir. Ancak ift hava kanall VAV sistemleri ok pahal ve ekonomik olmayan sistemler olarak bilinirler ve ok zel ko ullar d nda uygulama alan yoktur denebilir. VAV sistemleri oteller, ofis binalar ve al veri merkezleri gibi yerlerde uygulan r.

7 4. Tam sulu klima sistemlerinin en bilinen rne i iki borulu fancoil sistemleridir. Fancoil cihazlar havan n fanla hareket ettirildi i konvekt rlerdir. Fancoil borular ndan merkezde haz rlanan s cak su veya so utulmu su dola t r l r. B ylece cihaz odaya s cak veya so uk hava fler. Fancoile, gelen tek borudan k n s cak su beslenir, yaz n so uk su beslenir. Dolay s yla b t n sistemde ya s tma yap l r veya so utma yap l r. kisi ayn anda olamaz. Bu nedenle ge i mevsimlerinde konforsuzluk sorunu ya an r. D eme tipi fancoil d duvar n ne, pencere alt na yerle tirilir. Havay yukar oda i ine do ru fler. Tavan tipi cihazlar iseasma tavan i ine yerle tirilir ve havay a a do ru flerler. Bu sistemde havaland rma pratik olarak yoktur. 5. D rt borulu fancoil sistemlerinde her cihaza d rt boru ba l d r. Ayn cihaza ayn anda hem so uk su gelir hem de s cak su gelir. Zonun ihtiyac na g re s tma veya so utma yap l r.

8 Sistemde ise ayn anda baz zonlar s tmak, baz zonlar da so utmak m mk nd r. Daha konforlu sistemlerdir. Di er zellikleri ve tipleri iki boruluya benzer. 6. Tamamen sulu sistemler i inde panel sistemler de bulunmaktad r. En bilinen, panel radyat rlerle s cak sulu s tma uygulamas d r. Yap n n tavan, d eme, duvar gibi bir eleman n n panel olarak kullan lmas da m mk nd r. zellikle elik panellerle kapl tavan n so utucu panel olarak kullan ld sistemler ile, i inden borular ge irilen d emenin s t c panel olarak kullan ld sistemler daha yayg nd r. Ancak tavandan panel s tma sistemleri de vard r. Sadece panel s tma veya panel so utma yap labilece i gibi iki borulu veya d rt borulu sistemlerle ayn panelin hem s tma ve hem de so utma amac yla kullan lmas da m mk nd sistemlerin hem s tma ve hem de so utmada kullan lmas hantal ve ekonomik olmayan bir sistem olarak bilindi i i in ok s n rl uygulama alan bulabilmi tir. 7. Haval + sulu sistemlerde ise s tma ve so utma fancoil sistemiyle ger ekle tirilir.

9 Buna kar l k her hacme kanallarla taze hava beslenir. Bu %100 taze hava bir merkezi santralde on artland r l r. Egzoz sistemi de merkezi olarak ger ekle tirilir. ki borulu sistemlerde ara mevsimlerde s cakl k sorunlar n biraz olsun azaltabilmek i in taze hava miktarlar n n art r lmas yararl d r. Bu sistemlerden say labilecek ind ksiyon sistemleri g n m zde dezavantajlar nedeniyle art k tercih edilmemektedir. 8. Merkezi sulu s pompas sistemlerinde b t n binay dola an bir su devresi vard r. Bu devredeki su k n bir kazan yard m yla s t l r ve yaz n bir su so utma kulesiyle so utulur. Her zonun s pompas bu su devresine ba l d r. Bu devreden ald s y odaya pompalar veya odadan ald s y bu devreye pompalar. 9. De i ken so utucu ak kan debili sistemleri. Do rudan so utucu ak kan n (freon gaz ) dola t r ld . merkezi sistemlere de i ken so utucu ak kan debili sistemleri ad verilmektedir. Burada bir d nitede elde edilen s v so utucu ak kan her bir zonda bulunan i nite cihazlar na g nderilir.

10 Cihazlarda s v ak kan buharla rken ortamdan s eker. Zon kontrol buharla t r lan so utucu ak kan miktar n n de i tirilmesiyle ger ekle tirilir. Ak kan n ters d nd r lmesiyle bu nitelerde s tma da yap labilmektedir. Ayn d niteye ba l i nitelerde normal olarak birlikte so utmadan, s tmaya ge mek m mk nd r. Ancak s geri kazan ml tip de i ken so utucu ak kan debili sistemlerinde farkl i nitelerde ayn anda s tma ve so utma yapmak m mk nd r. niteler genellikle tavana yerle tirilir. nitelerin d eme tipi ve kanall tipleri de vard r. tipi nitelerde kompres r, kondenser ve evaporator ayn paketin i indedir. Sadece cihaz d hava ile irtibatland r l r veya cihaza so utma suyu ba lant s yap l r. Bunlar n i ortama yerle tirilen, d duvara veya pencereye monte edilebilen tipleri vard r. Her odaya bir cihaz kullan l r. Normal olarak sadece so utma yaparlar. Is pompas tiplerinde ge i mevsimlerinde s n rl s tma yap labilir.