İŞVERENLERİN İŞ KAZALARINDAN DOĞAN HUKUKİ …

1 Kamu ; C:13, S:3/2014 107 VERENLER N KAZALARINDAN DO AN HUKUK SORUMLULU U Cem BALO LU SGB M fetti i, zet nsanlar g nl k ya am i erisinde kendi sa l klar n ve hatta ya am-lar n tehlikeye sokan i lerde al makta ve g n n ko ullar na g re gerekli koruma nlemlerini alma abas i erisine girmektedirler. al ma ya am i erisinde ok e itli riskler bulunmaktad r. Ancak, bunlar n aras nda yer alan i kazalar n n ayr bir nemi bulunmaktad r. sa l ve g venli inin bir sorun olarak ortaya kmas n n en nemli nedenlerinden birisi phesiz ki i kazalar d r. Bu al mada, i verenlerin i kazalar ndan do an sorumlu-luklar n n hukuki y nleri, Yarg tay i tihatlar do rultusunda analiz edil-mektedir.

2 Anahtar Kelimeler: kazas , i veren, ka n lmazl k, kusur, objektif, sorumluluk. 1. Kazas n n Tan m nsanlar g nl k ya am i erisinde kendi sa l klar n ve hatta ya am-lar n tehlikeye sokan i lerde al makta ve g n n ko ullar na g re gerekli koruma nlemlerini alma abas i erisine girmektedirler. al ma ya am i erisinde ok e itli riskler bulunmaktad r. Ancak, bunlar n aras nda yer alan i kazalar n n ayr bir nemi bulunmaktad sa l ve g venli inin 1 nsar, (2003). T rkiye de i Sa l ve G venli inin Faaliyet Kollar A s ndan 1990-2000 Y llar Aras ndaki G r n m . Trakya niversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), Kamu ; C:13, S:3/2014 108 bir sorun olarak ortaya kmas n n en nemli nedenlerinden birisi phesiz ki i kazalar d kazas konusunda, de i ik kurum ve kurulu lar taraf ndan yap l-m baz tan mlamalar mevcuttur.

3 Uluslararas al ma rg t (ILO) i kazas n ; Belirli bir zarara ya da yaralanmaya neden olan, beklenmeyen ve nceden planlanmam bir olayd r. eklinde tan mlamaktad r. D nya Sa l k rg t (WHO) i kazas n ; nceden planlanmam , o u kez ki isel yaralanmalara, makinelerin, ara ve gere lerin zarara u ramas na, retimin bir s re durmas na yol a an bir olayd r. eklinde tan mlayarak, i kazas n n ekonomik boyutuna daha fazla vurgu yapmaktad Avrupa statistik Ofisi (EUROSTAT) ise i kazas n , s recindeki fiziksel ve ruhsal y nden zarara sebep olan olaylard r. eklinde tan mlamaktad kazas konusundaki tan mlamalar o altabilmek m mk nd r. Bununla birlikte, tan mlardan da anla laca zere i kazas denildi inde ne anla lmas gerekti i konusundaki hususlar a a yukar benzerdir.

4 T rkiye de i kazas , 5510 say l Sosyal Sigortalar ve Genel Sa l k Sigortas Kanunu nun 13 nc maddesinde tan mlanm t r. Buna g re; - Sigortal n n i yerinde bulundu u s rada, - veren taraf ndan y r t lmekte olan i nedeniyle, sigortal ken-di ad na ve hesab na ba ms z al yorsa y r tmekte oldu u i nedeniyle, - Bir i verene ba l olarak al an sigortal n n, g revli olarak i yeri d nda ba ka bir yere g nderilmesi nedeniyle as l i ini yapmak-s z n ge en zamanlarda, - Bu Kanunun 4 nc maddesinin birinci f kras n n (a) bendi kap-sam ndaki emziren kad n sigortal n n, i mevzuat gere ince ocu una s t vermek i in ayr lan zamanlarda 2 elik, N. (2007). Hukuku Dersleri.

5 Ankara:Beta Yay nevi, ,168. 3 Y lmaz, G. (2009). Kazalar n n Nedenleri ve Maliyeti. M hendis ve Makine Dergisi, 50(592), 4 EU-OSHA. ( ). Eri im:23 Aral k 2013, Kamu ; C:13, S:3/2014 109 - Sigortal lar n, i verence sa lanan bir ta tla i in yap ld yere gidi geli i s ras nda, meydana gelen ve sigortal y hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zre u ratan olay i kazas olarak kabul edilmektedir (5510 mad. 13/1). Bir kazan n 5510 say l Kanun uyar nca i kazas olarak kabul edilebilmesi i in, kazaya u rayan kimsenin 5510 say l Kanun bak m ndan sigortal say lmas , meydana gelen kazan n 5510 say l Kanunun bahse konu 13 nc maddesinde say lan durumlardan birinde meydana gelmi olmas , kaza sonucunda bedensel (veya ruhsal) zarar ya da l m eklinde bir zarar n ortaya kmas ve kaza ile ortaya kan zarar aras nda uygun nedensellik ba n n olmas Yarg tay n yerle mi g r le-rine g re, olay, hayat deneyimlerine ve olay n ak na g re di er bir olay meydana getirmeye elveri li ise nedensellik ba ger ekle mi tir.

6 Burada ilk olay kaza ve ikinci olay ise ger ekle en bedeni veya ruhi zarard kazas , 30 Haziran 2012 de Resmi Gazete de yay mlanarak y r r-l e giren 6331 say l Sa l ve G venli i Kanunu nda da tan mlanm t r. 6331 say l Kanuna g re i kazas ; i yerinde veya i in y r t m nedeniyle meydana gelen, l me sebebiyet veren veya v cut b t nl n ruhen ya da bedenen engelli h le getiren olayd r (6331 ). Ancak, i kazas na ba l olarak Sosyal G venlik Kurumu taraf ndan yap lacak i lemler i in 6331 say l Kanundan ziyade 5510 say l Kanunun 13 nc maddesinin esas al nd n belirtmek gerekmektedir. 2. verenlerin Sa l ve G venli ine li kin Sorumluluklar ve inin Sa l n G zetme Borcu Avrupa Birli i nde (AB) Tek Senedin getirdi i a l mla birlikte ka-r lan ve er eve Direktif olarak adland r lan 89/391/EEC say l te al anlar n Sa l k ve G venliklerini yile tirmeye Y nelik Tedbirler Al nma-s na ili kin Konsey Direktifi, AB de i sa l ve g venli inin en temel belge- 5 Y ld z, G.

7 ,B. (2010). verenin Kazas ndan Do an Hukuki Sorumlulu u. Toprak veren Dergisi, (86), 6 Balc , M. (2006). Kazas ve Meslek Hastal Nedeniyle verenin Sorumlulu u. Sicil Dergisi, (4), Kamu ; C:13, S:3/2014 110 leri aras nda yer almaktad r. Bu Direktif, zellikle i sa l ve g venli i ala-n na nleyicilik ve ortak sorumluluk gibi ilkeleri getirmi olmas bak -m ndan nem ta maktad r. kazas oranlar n n y ksek d zeylerde seyret-mesi nedeniyle, al anlar n sa l k ve g venliklerinin daha y ksek d zeyde korunabilmesi i in nleyici nlemlerin al nmas ve mevcut nlemlerin iyile tirilmesi Ayn zamanda, i sa l ve g venli i alan nda ba ar elde edilebilmesi i in hem i i hem de i veren taraflar na sorumluluk y klenmesi ve her ikisinin birden s rece dahil edilmesi artt 89/391 say l Direktif te i verenlerin y k ml l kleri olduk a geni tutulmu tur.

8 Verenler i in; al anlar n sa l n ve g venli ini korumak, mesleki tehlikeleri nlemek, bilgilendirme, e itim ve kurumsal gereklilikler i in her t rl nlemi almak ve i sa l ve g venli i alan nda durumu daha iyiye g t rmek i in de i en ko ullara adaptasyon genel bir y k ml l k olarak kabul edilmi tir. veren, i le ilgili her konuda al anlar n sa l n ve g venli ini koruyacak ve i sa l ve g venli i konusunda al anlar n y k ml l kleri, i verenin sorumlulu u ilkesini etkilemeyecektir. Direktif te i verenlerin y k ml l kleri olduk a geni tutulmas na ra men, ye lke-lere i verenlerin sorumluluklar n n baz konularda s n rland r labilece ine dair esneklik de sa lanm t T rkiye de i sa l ve g venli ine y nelik temel d zenlemeler 4857 say l Kanunu nda yer almaktayd.

9 Ancak, AB ye tam yelik s recin-de bulunan T rkiye de 4857 say l Kanunu i sa l ve g venli i y n yle gerek AB mevzuat gerekse ILO S zle meleri kar s nda yetersiz kalmaktay-d . Bu durum i sa l ve g venli i konusunda daha kapsaml d zenlemeler yap lmas n zorunlu k lm t Bu farkl l ortadan kald rmak zere, al -ma ve Sosyal G venlik Bakanl taraf ndan 89/391 say l er eve Direktif esas al narak haz rlanan 6331 say l Sa l ve G venli i Kanunu 30 Haziran 2012 tarihinde Resmi Gazete de yay mlanarak y r rl e girmi tir. 7 Ak n, L. (2004). Sa l ve G venli inde yerinin rg tlenmesi. Ankara niversitesi Hukuk Fak ltesi Dergisi, 54(1), 8 Balo lu, C. (2013).

10 Avrupa Birli i ve T rkiye de Sa l ve G venli i. Ankara: Beta Yay nevi, 9 Official Journal, Council Directive 89/391/EEC of 12 June 1989 on the introduction of measures to encourage improvements in the safety and health of workers at work, 183 , 29 June 1989. 10 TBMM. (2012). Sa l ve G venli i Kanun Tasar s ve Gerek esi. Eri im: 10 Aral k 2013, Kamu ; C:13, S:3/2014 111 6331 say l Kanun da da i verenlerin i sa l ve g venli i konusun-daki y k ml l klerinin olduk a geni tutuldu u g r lmektedir. 89/391 say l er eve Direktif, i verenlerin i sa l ve g venli i ile ilgili baz konularda sorumluluklar n n s n rland r labilece i veya sorumluluk d nda b rak labilece i hususunda lkelere serbestlik tan rken, 6331 say l Kanun da s rekli bir bi imde i verenin sorumlulu una vurgu yap lm t 6331 say l Kanunun i verenin genel y k ml l ba l kl 4 nc maddesinde i verenlerin al anlar n i le ilgili sa l k ve g venli ini sa lamak i in.