HAG 2.3 2013 - buntinx.org

1 Verstandelijke Beperkingen Definitie, Assessment & Persoonlijk Ondersteuningsplan Verstandig omgaan met beperkingen Keuzeblok Geneeskunde Maastricht University Dr. Wil Buntinx, GZ-psycholoog (Gouverneur Kremers Centrum, Maastricht University - MUMC) 11 januari 2013 Verstandelijke Beperkingen structuur van het college 1. Achtergronden van het huidige denken over verstandelijke beperkingen 2. Professionele ondersteunigsproces: 4 vragen 1 kapstok 3. Diagnostiek en Assessment 4. Ondersteuning en ondersteuningsplan Verstandelijke Beperkingen 1. Achtergronden van het huidige denken over verstandelijke beperkingen Wetenschappelijke ontwikkelingen Mensen met (verstandelijke)

2 Beperkingen Defectmodellen Probleem in de persoon - syndroom - genetische afwijking - ontwikkeling centraal zenuwstelsel - intelligentietekort - ontwikkelingsachterstand - tekort aan vaardigheden - eigenschap van de persoon - weinig tot niet be nvloedbaar Pathologische modellen van Functionele modellen Probleem in de interactie persoon-omgeving - verhouding tussen competenties en eisen van de omgeving - functioneren is dynamisch, afhankelijk van de setting - kwaliteit omgeving bepaalt sterk mee het welzijn (kansen, belemmeringen) - be nvloedbaar ! ondersteuning Wetenschappelijke ontwikkelingen Sociaal-Ecologische modellen = altijd persoon in context naar Mensen met verstandelijke beperkingen Maatschappelijke ontwikkelingen: inclusie 1948 - Universele Verklaring van de Rechten van de Mens 1971 - Universele Verklaring van de Rechten van Verstandelijk Gehandicapten 1975 - Universele Verklaring van de Rechten van Mensen met een Handicap 1994 - Standard Rules on the Equalization of Opportunities for Persons with Disabilities 2006 - Convention on the rights of persons with disabilities Mensen met verstandelijke beperkingen Sociaal-politiek kader.

3 Van Rechten (1971) naar Kansen (1994) naar Voorwaarden om volwaardig mens en lid van de samenleving te zijn: UN conventie (2006) 153 landen hebben ondertekend (Nederland op 30 maart 2007) 117 landen hebben geratificeerd (Nederland ????) Erkend als een universeel waardenkader voor politieke, sociale, wetenschappelijke en professionele activiteiten. Evenknie van de conventie op individueel niveau: Kwaliteit van Bestaan ! Ontwikkelingen in (het systeem/de organisatie) van professionele hulpverlening aan mensen met verstandelijke beperkingen Mensen met (verstandelijke) beperkingen van segregatie via normalisatie naar inclusie van verzorging naar ondersteunen Van zorg geven aan naar faciliteren van ondersteuning agemene diensten winkelen wonen onderwijs vrije tijdsbesteding werk familie en relaties gezondheidszorg Samenleving wonen winkelen onderwijs ontspanning werk famile en relaties wonen werk ontspanning gezondheidszorg onderwijs Algemene diensten gezondheidszorg professionals Instelling Dagcentra Wooncentra Beschermd werken Model A algemene diensten winkelen wonen onderwijs vrije tijdbesteding werk familie en relaties gezondheidszorg Model B Ondersteunings team professionele ondersteunings- organisatie faciliteert algemene

4 Diensten winkelen wonen onderwijs vrije tijd werk Familie en relaties gezondheidszorg Model B+ Ondersteunings team professionele ondersteunings- organisatie faciliteert Implicaties voor professionele hulpverlening: van zorg naar ondersteuning Zorg Ondersteuning Alternatieven buiten samenleving Inclusie en participatie in samenleving Inpassen in programma s en voorzieningen Ge ndividualiseerde ondersteuning eigen regie Gespecialiseerde hulpverlening Gewone n gespecialiseerde hulpverlening Doel: Functioneren Doel: kwaliteit van bestaan Pati nt Leerling Medeburger / cli nt Beschermen Empowerment Faciliteren Professionele bureaucratie n Klantgerichte organisaties Informatie opslaan Informatie delen Professional=expert, moet probleem fixen Professional is ondersteuningspartner operationeel faciliterend strategisch Cli nten ( krijgen zorg binnen onze voorzieningen ) traditionele zorgorganisatie Organisatie operationeel faciliterend strategisch Cli nten (ontvangen ondersteuning in h n leven) ondersteuningsorganisatie Organisatie operationeel faciliterend strategisch Cli nten (ontvangen ondersteuning in h n leven) ondersteuningsorganisatie systemen CIZ Zorgkantoor Gemeente.

5 AWBZ WMO WGBO BOPZ Kwaliteitswet - .. Organisatie Voorbeelden van weerspiegeling maatschappelijke ontwikkelingen in professionele waarden-kaders: Europees Manifest: Adequate Gezondheidszorg voor Mensen met een Verstandelijke Handicap (2003) MAHM European Association of Intellectual Disability Medicine Beroepsprofiel Gezondheidszorgpsycholoog in de Gehandicaptenzorg (2007) NIP -NVO Mensen met verstandelijke beperkingen Zie: Buntinx & Van Gennep, 2007 Verstandelijke Beperkingen structuur van het college 2. Het professionele ondersteuningsproces: 4 vragen 1 kapstok Een mentaal model van het professionele Vier vragen: 1. Wat zijn de problemen in het functioneren ?

6 2. Welke zijn de ondersteuningsbehoeften ? 3. Hoe, waar door wie wordt welke ondersteuning geboden ? 4. Heeft ondersteuning bijgedragen tot de Kwaliteit van Bestaan van de persoon ? (had de gegeven ondersteuning effect?) BehoeftenProblemenModel van het professioneelondersteuningsprocesOnderst euningUitkomstenKwaliteit van BestaanPersoonlijkOndersteunings-PlanOnd ersteunings-behoeftenDiagnostiekAssessme nt3 Ondersteuningsplan? Subj. Wensen (WANTS) Geobject. Behoeften (NEEDS) Risico s 2 Behoeften? Diagnose Multi- dimen- sionele Beeld- vorming (assessment) 1 Problemen? Model van het professioneel ondersteuningsproces PDC A Subjectieve en Objectieve Uitkomsten Kwaliteit van Bestaan 4 Uitkomst?

7 Afspraken over Doelen Strategie n Hulpbronnen Verstandelijke Beperkingen structuur van het college 3. Diagnostiek en Assessment van het functioneren Diagnostiek en Assessment Definities en diagnostische criteria WHO Definition: intellectual disability Intellectual disability means a significantly reduced ability to understand new or complex information and to learn and apply new skills (impaired intelligence). This results in a reduced ability to cope independently (impaired social functioning), and begins before adulthood, with a lasting effect on development. Disability depends not only on a child s health conditions or impairments but also and crucially on the extent to which environmental factors support the child s full participation and inclusion in society.

8 The DSM-IV-TR (2000) criteria for a diagnosis of intellectual disability : The disorder is characterized by significantly subaverage intellectual functioning, which must be supported by three factors: 1. significant intellectual impairment; 2. significant limitations in adaptive functioning in at least two of the following areas: communication, selfcare, home living, social/interpersonal skills, use of community resources, self-direction, functional academic skills, work, leisure, health, and safety; and 3. onset before the age of 18. Intellectual Disability is characterized by significant limitations both in intellectual functioning and in adaptive behavior as expressed in conceptual, social, and practical adaptive skills.

9 This disability originates before age 18. The AAIDD (2010) definition of intellectual disability : AAIDD definitie 2010 Verstandelijke beperkingen zijn functioneringsproblemen die worden gekenmerkt door significante beperkingen in zowel het intellectuele functioneren als het adaptieve gedrag met betrekking tot conceptuele, sociale en praktische vaardigheden. Deze beperkingen ontstaan v r de leeftijd van 18 jaar. Definitie van Verstandelijke beperkingen Diagnose Diagnose verstandelijke handicap indien 3 voorwaarden zijn vervuld: 1. significante beperkingen in het intellectuele functioneren Valide intelligentietest individueel toegepast IQ 2 of meer standaarddeviaties beneden het gemiddelde 2.

10 Significante beperkingen in adaptieve vaardigheden Valide schaal voor adaptieve vaardigheden 2 of meer standaarddeviaties beneden het gemiddelde van de populatie op tenminste n domein van deze adaptieve vaardigheden (conceptuele, sociale, praktische vaardigheden) 3. de beperkingen zijn ontstaan v r het achttiende levensjaar Diagnostiek en Assessment Assessment Assessment: systematisch in kaart brengen van sterke en zwakke gebieden van het functioneren Doel: identificeren van sterke en zwakke aspecten in de dimensies van het menselijk functioneren identificeren probleemgebieden in het functioneren identificeren etiologie ..met het oog op onderkennen ondersteuningsbehoeften en plannen van ondersteuning.