Makale / 3 - ceis.org.tr

1 Temmuz 201026 Makale / 3T CARET RKET ORGANLARININ KAZASINDAN KAYNAKLANAN HUKUKSAL VE CEZA SORUMLULU UEkonomi ve i hayat nda meydana gelen geli me ve yeni olu umlar, kimi hukuksal sorunlar da bir-likte ortaya karm t r. Bu alanda; i veren olarak ticari irketlerin kar -la t klar sorunlar, nemli boyutlara ula m t r. Birer t zel ki i olan bu kurulu lar n ve organla-r n n hukuksal ve cezai sorumluluklar n ortaya koymak, soyut ve somut i veren y n nden belir-lemek yararl olacakt r. A. Ticari irketler ve Organlar T rk Ticaret Kanunu nun 136.

2 Ve 137. maddeleri h k mlerine g re; ticaret irketleri: kolektif, ko-mandit, anonim, limited irketlerden olu an, t zel ki ilikleri bulunan, irket s zle melerinde yaz l i letme konusu evresinde kalmak zere, b t n haklar kazanan ve bor alt na girebilen kurulu -lard r. T rk Medeni Kanunu nun t zel ki ilik y -n nden kabul etti i kurallar, bu irketler y n nden de ge UTKAN ARASLIYarg tay 21. Hukuk Dairesi Onursal Ba kan 27 Makale / 34721 say l T rk Medeni Kanunu nun 47., 48., 49. ve 50. maddelerinde g sterildi i zere; Ba l ba- na bir varl olmak zere, rg tlenmi ki i top-luluklar ve bir amaca zg lenmi olan ba ms z mal topluluklar , kendileri ile ilgili zel h k mler uyar nca, t zel ki ilik kazan rlar.

3 Cins, ya , h -s ml k gibi yarat l gere i insana zg niteliklere ba l olanlar d ndaki b t n haklara ve bor la-ra ehildirler. Kanuna ve kurulu belgelerine g re, gerekli organlara sahip olmakla fiili ehliyet kaza-n rlar. Organlar arac l yla iradelerini a klarlar. Organlar, hukuki i lemleri ve di er b t n fiilleri ile t zel ki iyi bor alt na sokarlar, kusurlar ndan do-lay ayr ca ki i olarak sorumludurlar. Belirtilen zelliklere haiz olmak zere T rk Ticaret Kanunu 153. maddesi h km ne g re en az 2 ki i taraf ndan; ticari bir i letmeyi bir ticaret unvan al-t nda i letmek amac yla, hakiki ah slar aras nda kurulan ve ortaklardan hi birisinin sorumlulu u irket alacakl lar na kar s n rland r lmam olan irket, kolektif irket olarak, T rk Ticaret Kanunu 243.

4 Maddesi uyar nca; Kolektif irketteki kurulu amac gibi kurulan, ancak irket alacakl lar na kar ortaklardan bir b l m n n sorumlulu u s -n rland r lmam , di er ortak ve ortakl klar n n so-rumlulu u belli bir sermaye ile s n rland r lm olan irket komandit irket, keza; s z edilen yasan n 269. maddesinde g sterildi i zere, bir unvana sahip esas sermayesi muayyen ve paylara b l n-m ve bor lar ndan dolay yaln z mamelikiyle so-rumlu bulunan ve ortaklar n sorumlulu u taahh t etmi olduklar sermaye paylar ile s n rl irket Anonim irket, nihayet yasan n 503.

5 Maddesinde g sterildi i zere iki veya daha fazla hakiki veya h km ah s taraf ndan bir ticaret unvan alt nda kurulup, ortaklar n sorumlulu u koymay taahh t ettikleri sermaye ile s n rl ve sermayesi muayyen olan irket Limited irket olarak adland r l r. Belirtilen irketlerin kimler taraf ndan idare edile-ce i ve temsil olunaca da s z edilen yasada a klanm , ba ka bir anlat mla organlar n n kim-ler oldu u belirtilmi g re; yasan n 160. maddesinde g sterildi- i zere, kolektif irket ortaklar ndan her biri ayr ayr irketi idare hak ve g revini haizdir.

6 Ancak, irket s zle mesiyle veya ortaklar n o unlu u ile idari i lerin ortaklardan birine veya birka na yahut hepsine verilebilir. Ticari vekiller hakk ndaki h k mler de sakl tutulmu irketlerde ise, yasan n 257. maddesine g re; irketin idare ve temsili komandite ortaklara aittir. Bu idare ve temsilin s n rlar , kolektif irket-ler hakk ndaki h k mlerle belirlenmi tir. Anonim irketlerin idari ve temsili di er irketler-den farkl olarak; y netim kuruluna b rak lm t r. Y netim Kurulu her y l yeleri aras ndan bir ba -kan ve ba kanvekili se er.

7 Irket mukavelesi ile temsil yetkisi ve idare i lerinin hepsini veya ba-z lar n y netim kurulu yesi olan murahhaslara veya pay sahibi olma ko ulu aranmaks z n m -d rlere b rak lma yetkisi, genel kurula veya y ne-tim kuruluna verilebilir. Bu t r kay tlar bulunma-mas durumunda, irket idare ve temsili y netim kuruluna aittir (TTK 317 - 319). Bundan ba ka; Yasan n 342 ve m teakip maddelerinde belir-lendi i zere, m d rl k sistemi ng r lm t r. irket i lemlerinin icra safhas na y nelik olmak zere esas mukavele, genel kurul veya y netim kurulu karar ile y netim kurulu yelerinden biri Temmuz 201028veya ortaklardan olmayan bir m d r g revlen-dirilebilir.

8 Bu ki iler esas mukavele ve i g rme artlar n tespit eden di er h k mlerle g sterilen y k ml l kleri gere i gibi yerine getirmedi i tak-dirde; y netim kurulu yelerinin sorumluluklar na ili kin h k mler gere i irket pay sahiplerine ve alacaklar na kar sorumludur. Sonu olarak; irket s zle mesinde belirlendi i veya genel kurul veya ortaklar kurul kararlar ile veya y netim kurulu kararlar nda g sterildi i ze-re m d rler, y netim kurullar , ortaklar irket veya t zel ki i organlar olarak ortaya kmaktad rlar. B. Ticaret irketleri le Organlar Aras ndaki li kinin Hukuki Niteli iUygulamada ticaret irketleri ve organlar aras n-daki ili ki, zellikle, m d rler y n nde tart ma yaratm t r.

9 Burada irketin t r ve m d r a a- da daha ayr a klanacak hukuki stat s belirle-yici rol oynamaktad , doktrinde a k a kabul edildi i zere ticari irket veya ortakl klar nda; organlar t zel ki iden farkl bir varl k olmay p onun ayr lmaz par as -d r. Organlar n iradesi t zel ki inin iradesi say l r. Organik bir ba ile t zel ki iye ba l oldu undan organ ile t zel ki i aras nda hukuki bir ili kinin varl ndan s z edilemez. G n m zde, ger ek ki i organ kavram nem kazanm t r. Buna g re ortakl k i leri, ister ortak durumunda isterse ortak s fat bulunmayan bir m d re b rak lm olsun, m d r t zel ki inin organ onun bir par as say l r (1).

10 Bununla beraber Anonim irket ile y netim kurulu aras ndaki ili ki konusunda iki g r ortaya at l-m t r. Bu g r lerden birini olu turan s zle me g r ne g re; anonim irketleri genel kurul y -netir. Anonim irketin iradesi genel kurulda olu- ur ve bu iradenin uygulanmas i in vekalet veya temsil yetkisi ile baz ki i veya gruplar se ilir. Bu ki i veya gruplarda y netim kurulu veya denet iler olarak isimlendirilmi tir. Di er g r olan kurum teorisine g re; anonim irket rg t i erisinde genel kurul, y netim kurulu ve denetleme kurulu ba l ba na birer varl k olarak bulunup yetkileri aralar nda b l m lerdir.