T.C. - ktu.edu.tr

1 KARADEN Z TEKN K N VERS TES * KT SAD ve DAR B L MLER FAK LTES LETME B L M TEZ 400 B T RME ALI MASI EVRE MUHASEBES Haz rlayan: Fatih AKDEN Z Trabzon-2014I KARADEN Z TEKN K N VERS TES * KT SAD ve DAR B L MLER FAK LTES LETME B L M TEZ 400 B T RME ALI MASI EVRE MUHASEBES Haz rlayan: 108854 Fatih AKDEN Z Dan man: Prof. Dr. U ur KAYA Trabzon-2014 II NDEK LER NDEK LER .. II G R ..1 B R NC B L M 1. LETME DO AL EVRE L K S .. 2 Genel A klama .. 2 evre Kavram ve Tan m .. 2 evre Sorunu Olarak evre Kirlili i ve Etkileri .. evre Kirlili i Tan m ve A klamas .. evre Kirlili i T rleri .. Hava Kirlili i .. K NC B L M 2. EVRE MUHASEBES .. 6 evre muhasebesi Tan m ve A klamas .. 6 evre Muhasebesinin Ama lar .. 8 Makro Ekonomik A dan evresel Muhasebenin Ama lar.

2 Mikro Ekonomik A dan evresel Muhasebenin Ama lar .. evresel Muhasebe Yakla mlar .. evresel Muhasebeye Fiziksel Yakla NC B L M 3. EVRESEL RAPORLAMA VE T RK YE DEK UYGULAMARIN DE ERLEND R LMES .. 9 Genel A klama .. 9 evresel Raporlama Tan m ve A klamas .. 9 Finansal Nitelikli evresel Bilgilerin Raporlanmas .. 10 Finansal Nitelikli Olmayan evresel Bilgilerin Raporlanmas .. 10 evresel Raporlama Y ntemleri .. 10 YARARLANILAN KAYNAKLAR .. 141 G R letmeler, e itli ekonomik ve sosyal fakt rleri bir araya getirerek insan ve toplum ihtiya lar i in gerekli olan mal ve hizmetleri reten ve bu faaliyetleri neticesinde kar beklentisi i inde olan kurulu lard r. Bu kurulu lar n faaliyetlerini karl bir ekilde y r tmeleri ve daha da nemlisi faaliyetlerinin s reklili ini sa layabilmeleri i in kulland klar kaynaklara ve m terisi olan topluma gereken de eri atfetmeleri gerekmektedir.

3 Letmeler retim faaliyetlerini ger ekle tirdikleri co rafya zerinde baz olumsuzluklara yol a maktad rlar. G n m zde, sanayile menin gittik e h zlanmas ve sanayi i letmelerinin l eklerinin b y mesi bu i letmelerin do al evreye olan etkilerini gittik e art rm t r. 20-25 y ll k ge mi te sanayi i letmelerinin do aya vermi olduklar zararlar y resel bazda olu makta iken, g n m zde zarar g ren do a b lgesel hatta k tasal d zeye ula m t r. letme faaliyetleri neticesinde ekonomik de eri olmayan ve hatta evreye zararl olabilecek at klar ortaya kabilmektedir. Ekonomik de eri olmayan art k mallar ve evreye zararl at klar n zararl etkilerinin giderilmesi i letmeler i in maliyet unsuru olmaktad r. At klar n d zeyinin belirlenmesi, bu at klar n ortadan kald r lmas veya asgari d zeye indirilmesi i in gerekli d zeltici faaliyetlerin yap labilmesi i in evresel muhasebeden faydalan lmal d r. Bu al ma i letmenin retim faaliyeti sonucu olu an at k maliyetlerinin raporlanarak ortaya koyulmas amac yla haz rlanm t r.

4 Bu ama la haz rlanan al mada evre muhasebesi kavram n bir b t n olarak anlatabilmek i in birinci b l mde i letme-do al evre ili kisi a klanmaya al lm , ikinci b l mde evre muhasebesinden e itli y nlerden bahsedilecek ve son b l mde evre muhasebesi kapsam nda haz rlanm evresel raporlama rnekleri zerinde bir de erlendirme yap lm t r. 2 B R NC B L M 1. LETME DO AL EVRE L K S Genel A klama letme do al evre ili kisi i letmenin kurulu uyla ba layan ve i letmelerin faaliyetleri durana kadar devam eden ili kidir ve olumsuz anlamda bir ili ki olarak alg lanm t r. rne in, i letmeler retim faaliyetleri sonucu ortaya kan kat ve s v at klar, bacalardan kan zehirli gazlar, g r lt kirlili i vb. hep olumsuz rnek olu tururlar (Akdeniz, 2010: 11). evre Kavram ve Tan m Genel olarak evre kavram , do a ile insan aras ndaki ili kileri ifade etmektedir.

5 Evre kavram n n kapsam a s ndan, bu kavram ile yak ndan ilgili olan ekoloji ve ekosistem kavramlar n da a klamak gerekmektedir. Ekoloji ve ekosistem kavramlar n n tan mlanmas , evre kavram ile ilgili tan mlamalara temel olu turacakt r (Sa l , 2009: 27). Haeckel, ekoloji ile en geni anlamda b t n var olu artlar da dahil olmak zere, organizman n evre ile olan ili kilerini inceleyen bilim alan n anlatt n ileri s rmektedir (Noyan, 1991: 13). Ekoloji, canl larla do a aras ndaki ili kiyi inceleyen bilim dal d r. Ekosistem, belli bir alanda ya ayan ve birbirleriyle s rekli ili ki i inde olan canl larla cans z elerin olu turdu u b t n ifade etmektedir (Karacan, 2007: 5). letme evresi i letmenin d nda kalan, fakat i letmeyle do rudan veya dolayl olarak ilgili olan ve i letmenin yap s n , s re lerini ve y netimini etkileyen unsurlar n b t n bi iminde tan mlanabilir (Ayg n, 2009: 5).

6 Literat rde evreyle ilgili ok de i ik tan mlamalar yap lm t r. evre kavram n n genel kabul g rm , evrensel bir tan m yoktur. Ancak konuyla ilgilenenler evre kavram n e itli bi imlerde tan mlam lard r. A a da bu tan mlamalardan birka tanesine yer verilmi tir. Genel anlam yla evre, insan, tarih ve do a varl klar n n birbirleriyle ili ki ve etkile im i inde bulundu u bir sistem olarak de erlendirilmektedir. Do a ve do ada yer alan insan yap s elerin tamam evre kavram n olu turmaktad r. Yani evre, insan ve onu evreleyen her eyden olu maktad r. evre, insan faaliyetleri ve canl varl klar zerinde hemen veya s re i inde dolayl ya da dolays z 3 bir etkide bulunabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik ve toplumsal etkenlerin belli bir zamandaki toplam d r. Buna g re evre (Aymaz, 2009: 10); - nsanlar n birbirleriyle olan ili kilerini ve bu ili kiler sonucunda ortaya kan etkile imleri, - nsan n, bitki ve hayvan t rleriyle olan kar l kl etkile imlerini, - nsan n, canl lar n ya am n s rd rd ortamdaki, t m cans zlarla, yani, hava, su, toprak, yer alt zenginlikleri ve iklimle olan kar l kl ili ki ve etkile imlerini anlatmaktad r.

7 Evre, insan n di er insanlarla olan kar l kl ili kilerini, insanlar n bu ili kiler s recinde birbirini etkilemesini, insan n kendi d nda kalan t m canl varl klarla, yani bitki ve hayvan t rleriyle olan kar l kl ili kilerini ve etkile imini, insan n canl lar d nyas d nda kalan, ama canl lar n ya amlar n s rd rd kleri ortamdaki t m cans zlarla, yani, hava, su, toprak, yeralt zenginlikleri ve iklimle olan kar l kl ili kilerini ve bu ili kiler er evesindeki etkile imi anlat r ( enel, 2004: 4). evre, Canl lar n ya amlar boyunca ili kilerini s rd rd kleri ve kar l kl olarak etkile im i inde bulunduklar biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve k lt rel ortam , ifade eder (2872 Say l evre Kanunu, 2006, madde: 2). evre, insan veya bir ba ka canl n n fiziksel ve kimyasal i levlerini s rd rd ortam eklindedir. Canl varl klar ister tek ister toplu olarak organik veya inorganik unsurlardan meydana gelen ortamlarda ya ar ve geli irler.

8 Yine bu canl lar, ya ad klar alanda bulunan unsurlar ile kar l kl fonksiyonel ba lant ve etkile im halinde bulunurlar evre kavram n n geni olmas , s n rlar n n belirsiz g r nmesi, evreyi tan mlamada basitle tirmelere yol a m t r. Bu a dan evre kavram niteli i a s ndan fiziksel ve toplumsal evre olarak ikiye ayr lm t r (Ya l , 2006: 4); Fiziksel evre, nsan n ya ad , varl n , zelli ini ve niteli ini fiziksel olarak alg lad ortamd r. Fiziksel evre de do al evre ve yapay evre olarak ikiye ayr labilir. Buna g re do al evre, insan n olu umunda katk da bulunmad , haz r buldu u evredir. Do al evrenin bile enleri; insan, bitki ve hayvan topluluklar ndan olu an canl eler ile canl varl klar n ya amlar n s rd rebilmeleri i in gerekli olan hava, su, toprak gibi cans z elerden olu ur. Bu evrenin temel zelli i, insan elinden kmam olmas d r. Bir ba ka tan ma g re, iklim, morfolojik durum, jeolojik yap , co rafi durum, bitki ve hayvan varl d n lmektedir (Yaz c , 2007: 56).

9 Yapay evre, evre ortam insan n bilgi ve k lt r birikimine dayanarak, do al evresinde yer st ve yeralt zenginliklerini kullanarak yaratt evredir. Kentsel ve k rsal zelli ine bak lmaks z n yerle im alanlar n n hepsi yapay evreyi olu turur. Bu evrenin temel zelli i ise, do al evrenin aksine, t m yle insan taraf ndan olu turulmu olmas d r. Yapay evre retildi i zaman n toplumsal gereksinimlerine ve sosyo-ekonomik sistemine g re bi imlenir. evre a s ndan 4 insan fakt r belirleyici bir rol stlenir. nsano lunun faaliyetleri sonucundan olumsuz etkilenen do al evre zamanla yapay evreye d n mektedir. Bir ba ka tan ma g re insanl n ba lang c ndan g n m ze dek uzanan toplumsal ve ekonomik evrim s recinde, b y k l de do al evreden yararlan larak insan eliyle yarat lan t m de er ve varl klar kapsamaktad r (Ta demir, 2011: 7). Toplumsal evre, Bir fiziksel evre i inde bulunan insanlar n ekonomik, sosyal, siyasal sistemleri gere i yaratt klar ili kilerin t m toplumsal evreyi olu turur.

10 Fiziksel evre ile toplumsal evre birbirini tamamlayan iki kavramd r. Her fiziksel evrenin i inde toplumsal evre yer al r. Bu al mada fiziksel evre, do al evre-i letme ili kisi zerinde durulacakt r. letme-Do al evre li kisi letme, do rudan veya dolayl olarak insan ihtiya lar n kar lamak amac yla tedarik etti i retim fakt rlerini optimal ekilde birle tirerek mal ve hizmet reten ekonomik ve teknik birim olarak tan mlan r. letmenin do al evresi ile ili kisi genel olarak iki boyutludur. Birisi i letme i ine y nelik olan yani al anlarla ve i yerleriyle ili kiler, di eri ise i letme d na y nelik yani do al evreyle ili kileridir. letmeler girdi olarak baz retim fakt rlerine ihtiya duyarlar. Bu retim fakt rlerinden biriside do al kaynaklard r. Do al kaynaklar grubuna toprak, madenler, akarsular, g ller, denizler, vb. girmektedir. Mal ve hizmet retiminde bu kaynaklardan en az birisi girdi olarak kullan lmaktad r.