Kendine zarar verme davranışı - ogelk.net

1 226 Kendine zarar verme davran _____ Kendine zarar verme davran Alper AKSOY,1 K ltegin GEL2 _____ ZET Kendine zarar verme davran ki inin bilin li lme iste i olmadan doku hasar ile sonu lanan, kendi bedenine y nelik giri im olarak tan mlan r. Kendine zarar verme davran baz toplumlarda dinsel ve k lt rel olarak kabul g rmesine kar n s n rda ki ilik bozuklu u, histrionik ki ilik bozuklu u, psikotik bozukluklar ve duygu durumu bozukluklar gibi psikiyatrik bozukluklarla birlikte g r lmektedir. Yap lan al malar Kendine zarar verme davran n n 13-19 ya lar aras nda ba lad n belirtmektedir. Kendine zarar verme davran do rudan ve dolayl Kendine zarar verme olmak zere ikiye ayr lm t r. Dolayl Kendine zarar verme davran sigara i mek, alkol ve madde kullanmak, a r yemek yemek ve hastal k tan s konmas na ra men ila lar n kullanmamak olarak belirtilmi tir.

2 Do rudan Kendine zarar verme davran ise tipik, psikotik, kompulsif ve d rt sel olmak zere d rt gruba ayr lm t r. Nedenleri ile ilgili olarak yap lan al malarda zellikle fiziksel istismar n nemli oldu u g r lmektedir. Fiziksel istismara u rayan ki ilerin yo un olarak ya ad klar bu s k nt lar kontrol etmek ve kendilerini cezaland rmak i in Kendine zarar verdikleri belirtilmektedir. Kendine zarar veren ki ilerin %90 nda madde kullan m oldu u ve madde kullan m n n b y k oranda ba ml l k d zeyinde oldu u belirtilmi tir. (Anadolu Psikiyatri Dergisi 2003; 4:226-236) Anahtar s zc kler: Kendine zarar verme , istismar, madde ba ml l Self-injurious behavior ABSTRACT Self-injury is defined as the deliberate harming or alteration of one s body tissue without consciously intending to commit suicide.

3 Although self injurious behavior is religiously and culturally sanctioned in some communities, it can be observed together with psychiatric disorders such as borderline personality disorder, histrionic personality disorder, psychotic personality disorder and mood disorders. Research shows that the onset of self-injurious behavior is between the ages 13-19. Self-injurious behavior is classified as direct self-injury and indirect self-injury. Cigarette, alcohol and substance use, over eating; not taking ones medication although an illness is diagnosed are indirect self-injurious behaviors. Direct self-injurious behavior is categorized into four groups: typical, psychotic, compulsive and impulsive self-injurious behavior. Research that investigated the reasons of self-injurious behavior showed that physical abuse had a significant effect.

4 People who had been physically abused were injuring themselves to handle the intense feelings and to punish themselves. It is reported that 90% of self-injuriers were using drugs and the majority of these people were addicted. (Anatolian Journal of Psychiatry 2003; 4:226-236) Key words: self-injury, abuse, addiction _____ 1 Psk., Yeniden Sa l k ve E itim Derne i, 2 Do .Dr., Bak rk y Mazhar Osman Uzman Ruh ve Sinir Hastal klar Hastanesi, STANBUL Yaz ma adresi: Psk. Alper AKSOY, e-mail: Anatolian Journal of Psychiatry 2003; 4:226-236 Aksoy ve gel 227 _____ G R Kendine zarar verme davran g nl k uygulamada s k g r len bir sorun olmas na kar n, bu konu hakk nda ok fazla yay n yap lmad s ylenebilir. Kendine zarar verme davran literat rde self injury , self-mutilation ve self-harm olarak adland r lm t r.

5 Self-injury , self-mutilation genellikle birlikte kullan lmakta ve ki inin direkt olarak kendi bedenine y nelik yapt giri im olarak belirtilmektedir. Self-harm da ise, riskli davra-n lar n plana kmaktad r. Daha ok dolayl olarak Kendine zarar verme davran yla a klanmaktad r. Alkol, madde kullanmak, tehlikeli araba kullanmak gibi dolayl Kendine zarar verme davran lar self harm a rnek olarak verilebilir. T rkiye de s kl kla g r lmesine ra men bu alanda yap lan al malar n say s olduk a azd r. Bu derlemenin amac , Kendine zarar verme davran n n nemini vurgulamak ve ge mi te yap lan al malar g zden ge irerek ili kili oldu u durumlara dikkat ekmektir. Bu derlemede Kendine zarar verme davran self-injury anlam nda kullan lacakt r.

6 TANIM Kendine zarar verme davran yla ilgili olarak g n m ze kadar bir ok tan mlama yap lm t r. Ayn davran tan mlamak i in bir ok terimin kullan l-mas dil sorunlar na ve kavram karga as na yol a m t r Bu tan mlamalar Tablo 1 de verilmi tir. Kendine zarar verme davran (self-injury) ile ilgili tan mlar g zden ge irecek olursak en nemli zellikler aras nda, v cudunun belirli b l mlerine zarar vermesi, tekrarlay c olmas , bilin li olma-mas , l mc l olmamas , ya am tehdit etmemesi, ortama uyamaman n ve tahamm ls zl e kar n Kendine yard m etmesi olarak belirtmi Tablo 1. Kendine zarar verme davran yla ilgili yap lan tan mlar _____ Yazar Tan m _____ Farberow, 19802 Ki inin kendini ciddi bir ekilde zarar verecek bi imde kesmesi ya da v cudunun belirli b l mlerine zarar vermesi olarak tan mlam t r.

7 Walsh ve Rosen, 19883 steyerek ve ama l olarak yap lan, genellikle l mc l olmayan ve toplumsal olarak kabul edilmeyen bir davran olarak da belirtilmi tir. Favazza, 19894 Tekrarlay c , ya am tehdit etmeyen, Kendine fiziksel zarar verme davran olarak tan mlanm t r. Favazza ve Conterio, 19895 ahs n durumuna katlanamamas , ba a kamamas sonucu olu an tahamm ls zl n yaratt bask ya kar n, kendi Kendine yard m etme ve rahatlama durumu olarak tan mlam lard r. Ghaziuddin ve ark., 19926 Ki inin bilin li l m iste i olmadan doku hasar ile sonu lanan, kendi bedenine y nelik giri imi olarak belirtilmi tir.

8 LeBlanch, 19937 Ortama uyamaman n ve ho nutsuzlu un aynada bir yans mas olarak belirtilmi tir. _____ Sonu olarak, Kendine zarar verme davran tekrarlay c , ki inin bilin li l m iste i olmadan, isteyerek ve ama l olarak yap lan, doku hasar ile sonu lanan, kendi bedenine y nelik giri imidir. Ayr ca, ki inin ortama uyamamas n n ve tahamm l-s zl n n yaratt bask ya kar l k kendini keserek rahatlama durumu olarak tan mlayabiliriz. TAR H E Kendine zarar verme davran konusundaki yaz lar Yeni Ahit e kadar uzanmaktad r. Yeni Ahit te cinlerin h km ndeki bir adam n gece ve g nd z ba rd ve kendisini ta la kesti inden s z edilmi Yunan mitolojisinde de Sophocles inAnadolu Psikiyatri Dergisi 2003; 4:226-236 228 Kendine zarar verme davran _____ Kral Oedipus trajedisinde Kral Oedipus un babas n ld r p annesiyle evlendi ini rendi inde su luluk ve g nahkarl k duygular i inde nas l g zlerini ka-r p Tebai kentini terk etti i anlat lm t r.

9 Norve mitolojisinde ise Odin, sular nda bilgelik ve zeka ta yan Mirmir rma n n suyundan tek bir yudum i ebilmek i in g zlerinden birini vermi tir. On nc y zy lda ise, Marco Polo an lar nda Ba dat -ta tan t bir ayakkab tamircisinin m terile-rinden bir bayan n terliklerini onar rken baca na bakt i in g nah duygular ile sa g z n nas l k r etti ini anlatm t r. Van Gogh psikoz i indeyken kula n kesip bir fahi eye yollam t r. T bbi lite-rat rde bak ld nda ilk olarak 1946 da su luluk duygular i inde her iki g z n vesini karm olan kad n hastadan TANI Kendine zarar verme davran n tan mlamakta kullanaca m z d rt l t unlard r: 8 1. Kendini kesme ya da yakma davran lar ndan birisini s rekli tekrarlamas , 2.

10 Kendine zarar vermeden nce gerilim duygusuna sahip olmas , 3. Fiziksel ac yla beraber rahatlama, zevk alma ve ho una gitme duygusunu ya amas , 4. Utanma duygusu ve sosyal olarak damgalanma korkusu kar s nda Kendine zarar vermenin izlerini ya da kan gizlemeye al mas d r. YAYGINLIK G n m zde 600 ki iden en az birinin kendini teda-viye gereksinim duyacak ekilde yaralad bildiril-mi Kendine zarar verme davran n n yayg nl ile ilgili al malar Tablo 2 de verilmi tir. Tablo 2. Yayg nl k al malar _____ Yazar rneklem Yayg nl k _____ Favazza, 19928 500 renci %14 Shea, 199310 erkek mahkumlar % Langbehn ve Pfohl, 199311 yatan hastalar % - %77 Barstow, 199512 eri kin h k ml ler %2-7 Briere ve Gil, 199813 genel populasyonda ve klinik rneklemde %4 ve %21 Favazza ve Conterio, 19895 genel populasyonda (kad nlar zerinde yap lan al mada)