Kennisbases en profilering

1 Kennisbases en profileringLerarenopleiding basisonderwijsversie 20 januari 2022 | ingangsdatum studiejaar 2018-2019 VoorwoordVanaf 2016 hebben lerarenopleiders over de volle breedte van delerarenopleidingen in verschillende fases met veel enthousiasme gewerkt aan deherijking van de 60 Kennisbases die sinds 2008 ontwikkeld zijn. Voor u ligt hetmooie resultaat van de gezamenlijke Kennisbases zijn herijkt op zowel de inhoud, het niveau als de breedte van devakkennis. Daar waar mogelijk is samenhang aangebracht tussen de kennisbasesdie een inhoudelijke en vakoverstijgende verwantschap hebben. De inhoud van elkekennisbasis is uiteindelijk gevalideerd door het werkveld en externe inhoudelijkedeskundigen. Het resultaat is in overeenstemming met landelijke lerarenopleidingen kunnen tevreden terugkijken op een periode waarinzij veel hebben gediscussieerd, geschaafd en bijgesteld. Een periode waarinlerarenopleiders intensief hebben nagedacht over hun vak, de didactiek en hetminimale niveau dat een startbekwame leerkracht moet beheersen.

2 Met de inzetvan zoveel betrokken mensen wordt dit eindresultaat breed deze activiteiten hebben ook nog iets anders opgeleverd. Het bracht collega svan diverse instellingen met elkaar in contact. Ze kregen gelegenheid om metvakgenoten te discussi ren en daarmee hun eigen expertise aan te scherpen. Ookde contacten met het werkveld zijn versterkt. De samenwerking geeft een impulsaan de betrokkenheid van de lerarenopleiders bij de kwaliteitsverbetering en kwaliteitszorg is essentieel voor de maatschappelijke opdracht. Dekennisbases leveren daarvoor de ijkpunten. Het zijn geen statische Kennisbases blijven met enige regelmaat bijstelling nodig hebben vanwegevakinhoudelijke veranderingen, pedagogisch-didactische eisen, maatschappelijkeontwikkelingen en voortschrijdend inzicht. Dat houdt het gesprek over de inhoudvan de lerarenopleidingen volop in leven en draagt daarmee bij aan de kwaliteitsslagdie met het ontwikkelen van de Kennisbases wordt lerarenopleidingen weten elkaar beter te vinden en pakken uitdagingengezamenlijk op.

3 Hiermee dragen zij bij aan een goede opleiding voor de nieuwegeneratie leraren en het onderwijs in dank allen die hieraan hebben Thom de Graaf,voorzitter Vereniging HogescholenKennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijsProloogIn dit persoonlijke vooraf wil ik graag alle makers en gebruikers van dit documentwijzen op de bijzondere prestatie die geleverd is bij het herijken van de kennisbasesen het beschrijven van het profileringskader. In een proces waaraan allebetrokkenen en belanghebbenden een bijdrage hebben kunnen leveren, is eenproduct tot stand gekomen dat zichtbaar maakt hoe met grote betrokkenheidis gewerkt aan en nagedacht over relevante kennis voor het beroep van leraarbasisonderwijs. Het resultaat hiervan is een gemeenschappelijk product, dat verwijstnaar een groeiende praktijk van gezamenlijk werken aan kwaliteit voor wat ter zakedoet en goed is voor dit beroep. Een prestatie waarop we als sector trots kunnenzijn, zowel voor wat betreft het proces als waar het gaat om het uiteindelijke Kennisbases beschrijven de basale kennis waarover een leraar basisonderwijsmoet beschikken als hij het beroep van leraar basisonderwijs uitoefent.

4 Aan de handvan het profileringskader kan de basale kennis verder worden verbreed of kennis is aan verandering onderhevig (kennis is immers een dynamischverschijnsel) en moet daarom van tijd tot tijd herijkt worden. De nu voorliggendekennisbases zijn hier een voorbeeld van. Dat betekent dat hierin state-of-the-art-inzichten en kennis zijn verwerkt, telkens gerelateerd aan een beroepspraktijk dieook aan verandering onderhevig functies van het onderwijs worden door Gert Biesta in The Beautiful Risk ofEducation beschreven aan de hand van de begrippen kwalificatie, socialisatie ensubjectificatie. Onderwijs richt zich volgens hem op het volwassen in de wereldkunnen zijn . Daarvoor zijn kennis en vaardigheden nodig (kwalificatie), maar ook het verstaan van de wereld en je mogelijke plek in die wereld (socialisatie) en devraag hoe je in die wereld wilt zijn (subjectificatie). Volgens Biesta gaat het in hetonderwijs om een goede balans tussen kwalificatie, socialisatie en kan de maatschappelijke context vragen om een bijzonder accent.

5 In tijdenvan maatschappelijke onrust kan, in de oefenruimte die de school is, bijvoorbeeldextra aandacht noodzakelijk zijn voor socialisatie, waaronder noties zijn van belang voor een juiste waardering van de Kennisbases en hetprofileringskader. De verzameling Kennisbases omvat een fors aantal disciplines,vakken die in het basisonderwijs onderwezen worden. Noodzakelijke en belangrijkekennis, van betekenis om volwassen in de wereld te kunnen zijn . Maar, en datrelativeert het belang van de Kennisbases een beetje, het gaat om m r in hetonderwijs. En dus ook in de opleiding tot leraar. Leraar zijn draait uiteindelijkom de persoon van de leerkracht, die in staat is om kwalificatie, socialisatie ensubjectificatie in een goede balans vorm te geven in het onderwijs. Volwassen inde wereld zijn, vraagt dus naast kennis professionaliteit, waarin pedagogischevirtuositeit en tact stevig verankerd zijn. Van die professionaliteit maken dezekennisbases op bescheiden wijze deel en profilering lerarenopleiding basisonderwijs4Ik eindig niet met een relativering.

6 In deze proloog past vooral aandacht voor eenmooi, professioneel product, dat met grote betrokkenheid tot stand is dat is iets om trots op te zijn!Barbara de Kort,Voorzitter Landelijk Overleg Lerarenopleidingen basisonderwijs (LOBO) Kennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijsKennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijsInhoudsopgave1 Inleiding62 Toelichting73 Kennisbases10 Generiek11 Bewegingsonderwijs22 Engels29 Fries36 Geestelijke stromingen45 Handschriftonderwijs en schrifteducatie49 Kunstzinnige ori ntatie56 Beeldend onderwijs60 Dans en drama65 Muziek71 Nederlands77 Wiskunde100 Zaakvakken122 Aardrijkskunde125 Geschiedenis132 Natuurwetenschappen en technologie1404 Profileringskader1475 Versiebeheer148 InhoudKennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijs1 InleidingIn 2016 zijn de pabo s binnen het programma 10voordeleraar gestart methet herijken van de Kennisbases en het herzien van de profieldelen voorde lerarenopleiding basisonderwijs .

7 Het resultaat is voorliggend documentKennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijs . De inhoud hiervan isleidend vanaf studiejaar document beschrijft welke kennis minimaal van een startbekwame leraarwordt verwacht en is met name bedoeld voor de lerarenopleiders en hunstudenten op de pabo. Het is aan de pabo s om de inhoud van de kennisbaseste implementeren in hun eigen onderwijs- en toetsprogramma en hier inprofieldelen extra verdieping aan te brengen. Hierbij wordt ruimte gebodenvoor de specifieke (levensbeschouwelijke) achtergronden en/of didactische enonderwijskundige uitgangspunten van de verschillende document is als volgt opgebouwd:Algemene toelichtingIn het hoofdstuk Algemene toelichting is achtergrondinformatie opgenomenover de Kennisbases en het profileringskader. Eerst is beschreven wat eenkennisbasis is en welke uitgangspunten zijn gehanteerd bij het herijken komt aan de orde hoe het proces was ingericht om te komen tothet voorliggende resultaat.

8 Daarna volgt een toelichting op het herzien vande profieldelen en wat de afwegingen waren om hiervoor in de plaats eenprofileringskader op te kennisbasesHet hoofdstuk Beschrijving Kennisbases bestaat uit de kennisbasis Generieken de overige schoolvakken. Dit gebeurt in alfabetische volgorde van devakken, waarbij de kunstvakken en zaakvakken geclusterd zijn. De afzonderlijkekennisbases kennen een min of meer vaste indeling. Allereerst wordt hetalgemene belang van het vak beschreven. Vervolgens wordt een toelichtinggegeven op de structuur van het vak, met een beschrijving van de relatievan het desbetreffende vak tot de leerling op de basisschool. Daarna volgteen beschrijving van de inhoudelijke en didactische (sub)domeinen vande desbetreffende kennisbasis. Tot slot staat hierin een overzicht van debelangrijkste bronnen die gebruikt zijn bij het schrijven van de kennisbasis en eenoverzicht van de leden van het profileringskaderIn het hoofdstuk Beschrijving profileringskader is het profleringskaderopgenomen, waarbinnen de pabo s hun profieldelen kunnen het hoofdstuk Versiebeheer is een overzicht opgenomen van alle inhoudelijkewijzigingen die ten opzichte van de originele versie zijn en profilering lerarenopleiding basisonderwijs2 ToelichtingKennisbasesDe Kennisbases beschrijven de algemene, vakspecifieke inhoudelijke endidactische kennis en vaardigheden die een startbekwame leraar tenminstemoet beheersen.

9 Dit resulteert in een beschrijving van dertien kennisbasesdie gekoppeld zijn aan schoolvakken, voorafgegaan door de beschrijving vande kennisbasis generiek. In deze laatste kennisbasis worden de didactische,pedagogische en onderwijskundige kennis en vaardigheden beschreven die nietspecifiek aan n schoolvak zijn van de Kennisbases vormen de wettelijke bekwaamheidseisen,die beschrijven wat nodig is om leraar te zijn. Deze eisen dienen als ijkpuntenvoor opleiding en bekwaamheidsonderhoud van leraren. Bovendien beschrijft deinhoud van de verschillende Kennisbases het hbo-bachelorniveau, waardoor heteindniveau van de pabo mede is het herijken van de Kennisbases is gekeken naar het actualiseren van deinhoud van de afzonderlijke Kennisbases . Daarnaast is de nadruk gelegd ophet implementeren van een aantal (maatschappelijk) belangrijke thema s, zoalssociale veiligheid en sociale redzaamheid, het jonge kind, cultuureducatie,digitale geletterdheid en burgerschap.

10 Juist deze thema s zijn bij het herijkenvan de Kennisbases betrokken, om de startbekwame leraar specifieke kennis envaardigheden mee te geven die nodig zijn om het onderwijs hierin te is er bij het herijken expliciet aandacht gevraagd voor samenhang. Deoorspronkelijke Kennisbases van de pabo bestonden namelijk uit afzonderlijkedocumenten. Hierdoor ontstond het risico van fragmentatie en van denken enhandelen in afzonderlijke disciplines. Het resultaat van de herijking is dat er nu n integrale kennisbasis is, binnen een samenhangend kader en met van verschillende vakken vormden de spil bij hetherijkingsproces van de Kennisbases . Per kennisbasis was een kerngroepsamengesteld, die bestond uit een aantal ervaren lerarenopleiders. Zij hebbende herijkingswensen van de lerarenopleiders ge nventariseerd en hebben zij deze wensen van een externe legitimering voorzien, doordeze voor te leggen aan relevante betrokkenen bij het onderwijs in het vak,waaronder alumni, lectoren, wetenschappers en/of zijn de herijkingswensen ter beoordeling voorgelegd aan devaststellingscommissie.