Saç Dökülmeleri - ctf.edu.tr

1 Cerrahpa a T p Fak ltesi S rekli T p E itimi Etkinlikleri E it i m i E. T p tk in Cilt Hastal klar ve Yara Bak m Sempozyumu li S re k li k le r i 18-19 Ekim 2001, stanbul, s. 19-22.. Cerrahpa a T p Fak ltesi S rekli T p E itimi Komisyonu Sa D k lmeleri Prof. Dr. Oya O uz nsan sa s rekli ve siklik olarak (anagen) b y r. Sa siklusunu geli me d nemi b y menin durmas (katagen) ve istirahat d nemi olu turur. Sa n b - y mesi normalde randomize ve non-senkronizedir. Ancak postpartum d - nemde ve sistemik hastal klarda oldu u gibi baz fizyolojik durumlarda k l siklusu senkronize olur. Senkronizasyon b y menin durdu u (katagen) d - nemde olursa, katogen ve telogen d nemin toplam kadar bir d k lme d ne- mi olur. Asl nda bu durumda sa lar h zla ekilmedik e bir d k lme olmaz. Fizyolojik olarak d k lmenin ba lang c yeni bir anagen siklusta, yani k l, fo- lik ler kanala girmeye ba lad nda ger ekle ir.

2 Bu zelli i g steren sa lar b - t n sa lar n %10'udur. B y menin durmas , h cre b l nmesinin durmas yla ba lar. lk etkilenen h creler matriksteki melanositlerdir. K l b y mesinin d zenlenmesi ba l ca androgenlerin etkisi alt ndad r. Androgenler g vde, sakal ve pubis b lgesindeki velluslar n terminal k l ekli- ne d n mesini sa larler. Buna kar l k sa b y mesi i in gerekli de ildirler. Kad nlarda hirsutism ve sa kayb n n birarada olmas androgenlerin sa l de- ri ve di er b lgelerdeki k l b y mesi zerindeki paradoksal etkilerinin en ti- pik rne idir. K l folik l nde androgen resept rleri bulunur. Resept rler d zeyinde far- makolojik bir blokaj yap ld takdirde, hem k llanma art , hem de sa kayb . nlenebilir. B y me d nemi y llarca, b y menin durmas birka g n, istirahat d ne- mi de birka ay s rer. Sa l derideki sa lar n %85'i b y me, %1'i katagen, %15'i de telogen d nemdedir.

3 Erkekte oldu u gibi androgenlere ba ml k llar, sakal, d kulak yolu, pu- bis k llar , d k dozda androgenlere ba ml k llar (kad ndaki gibi) aksilla ve pubis k llar , androgenlere ba ml olmayan k llar ise ka lar ve kirpiklerdir. 19. Oya O uz Tablo 1. Sa d k lmelerinin sa kayb kal plar na g re s n fland r lmas . Lokalize Generalize Androgenik alopesi Akut kan kayb . Alopesi areata Postpartum alopesi Trikotillomani Protein-enerji malnutrisyonu Traksiyon alopesisi Kilo kayb . Skatrisyel alopesi Y ksek ate . nfeksiyon Cerrahi giri im Neoplaziler la lar Lupus eritematozus ntoksikasyon Skleroderma Radyoterapi, sekonder sfiliz SA D K LMELER N N NEDENLER . Sa d k lmelerinin nedenlerini a) genetik predispozisyon, b) k l geli imi bozukluklar , c) sistemik hastal klar ve otoimmunite, d) sa l deri hastal klar , e) ila lar olu turur.

4 Normalde, eri kinde g nde 50-100 adet istirahat d nemindeki sa tarama, y kanma veya ekelenmeye ba l olarak d k l r. Bu d k lmeler 2 aya kadar s rebilir ve y lda 3 kez siklik olarak tekrarlar. Sa d k lme s resinin 2 ay a mas patolojik bir s re olup, baz inceleme- lerin yap lmas n gerektirir. Sa d k lmesinin de erlendirilmesi hastan n i- kayetine dayan larak, basit ekme testiyle ve trikogram ile yap labilir. ekme testi ba parmak ve i aret parma yard m yla sa lar n sert e ekilmesidir. Bu ekilde her alanda 3-5 tel sa n gelmesi, belirgin bir sa seyrelmesi g zlenme- yen ancak sa d k lmesi yak nmas olan hastada, d k lmenin var oldu unu do rular. 5 telden fazla sa n gelmesi ise b y me d neminde durmaya ve senkronizasyona yol a an, sistemik bir nedenin varl na i aret eder. Trikog- ram ise 5 g ne dek y kanmam sa lar n belirli bir b lgeden ( rne in verteks, frontal, paryetal alanlar) penset arac l yla ekilerek, k mikroskobunda in- celenmesi ve farkl evrelerdeki terminal k l oranlar n n belirlenmesidir.

5 Diff z bir sa kayb n n klinik olarak g zlenebilmesi i in sa lar n en az %25'inin kay- ba u ram olmas gereklidir. Ki ideki g nl k k l kayb cinsiyet, rk ya ve 20. Sa D k lmeleri . Tablo 2. Sa d k lmelerinin tan s na sistematik yakla m yk - Ani veya yava ilerleyici kay p Son 2 ayda fizyolojik stres la kullan m . Kimyasal madde al m . Muayene - Lokalize/Generalize Inflamatuvar/Non-inflamatuvar Sa yo unlu u (normal/azalm ). Folik ler keratoz varl . Di er alanlarda deri hastal . Tan y ntemleri ekme testi Endokrinolojik ara t rma Kan biyokimyas . muhtemelen genetik fakt rlere ba l olarak de i ir. Sa a deride ortalama sa bulunur ve bir g nde bunun 100-150 kadar kayba u rar. stirahat halindeki sa oran n n artmas yla, ekme, y kama, tarama gibi g nl k ya a- m ndaki basit travmatik etkilerle g nl k sa kayb 150-400'e ula abilir.

6 "Telo- gen efluvium" ad n alan bu sa kayb trikogram ve sa l deri biyopsisiyle do - rulanabilir. Non-inflamatuvar bir mekanizmayla ger ekle en bu tabloda, his- topatolojik olarak distrofik de i iklikler bulunmaz. Bu ekilde bu tablonun distrofik ve/veya inflamatuar de i ikliklerin bulundu u traksiyon alopezisi, alopezi areata ve androgenik alopeziden ayr lmas m mk nd r. Postpartum telogen efluviumda ve kad nda erken androgenetik alopesiy- le birlikte olan telogen efluviumda d k lme diff z olmakla birlikte ilkin fron- tal b lgede farkedilir. Postnatal telogen efluvium do umdan sonraki ilk 4 ay i inde g r l r ve 6. aya kadar sa lar yeniden b y r. la lara ba l telogen efluvium amfetaminler, aminosalisilik asit, bromokriptin, kaptopril, kumarin, karbamazepin, simeti- din, danazol, enalapril, etretinat, lityum karbonat, levadopa, metirapon, pro- panolol, trimetadion, ACE inhibit rleri, antititroid ila lar (karbimazol), metil- tiyourasil, propiltiyourasil), interferon, desipramin, imipramin, A vitamini et- kisiyle ortaya kar.

7 Di er telogen kay p nedenleri protein eksiklikleri, kilo kayb , inko eksik- li i, d k kalorili diyet uygulamalar , demir eksikli i ve protein enerji mal- n trisyonudur. Hipotiroide ve renal diyaliz di er nedenler aras ndad r. 21. Oya O uz Diff z sa kayb ndan yak nan kad nlar n %70'inde demir eksikli i saptan- m t r. Bunlar n %18'inde demir eksikli i anemisi mevcuttur. Demir eksikli i durumunda anemi ortaya kmadan nce depo demiri ve doku demiri azalt- maktad r. Baz ara t rmac lar sa d k lmesini, aneminin en erken bulgusu ol- du unu ve a ikar anemiden nce ortaya kt n ne s rmektedirler. Kronik telogen efluviumda sa lar diff z olarak seyrelir ve incelir. zelikle 30-60 ya . aras nda ortaya kan ve s kl kla premenopozal d nemindeki kad nlarda g - r len bu durumda frontal sa izgisi de geri ekilebilir. Telogen efluviumun tedavisi, nedenin ortaya kar l p, gerekli nlemlerin al nmas d r.

8 D n ml bir tablo oldu undan genelde prognoz iyidir. Kronik telogen efluviumun nemi anksiyeteye yol a abilen bir durum ol- mas d r. Tedavi kadar, hastaya k l geli imi ve yak nmalar n n neden kaynak- land n n ve d zelmenin ya a ba l olarak belli bir oranda ve uzun s rede ger ekle ece inin a klanmas ve hastan n e itilmesi nemlidir. Anagen sa kay plar b y menin erken duraklamas yla, duraklama ve is- tirahat d nemine erken ge i ve senkronizasyona ba l d r. zellikle kanser kemoterapisinde kullan lan, antimetabolitler, alkilleyici ajanlar ve antimitotik- lerle ortaya kar. Bu tedavileri izleyen ilk 4 haftada diff z sa kayb olur. K l- lar ok incelmi olup, kolayca k r l rlar. Tedavi aral klar n n a lmas veya te- davinin kesilmesiyle k l folik l normal aktivitesine kavu ur. Sa n kal c ola- rak haraplanmas s z konusu de ildir.

9 Topikal minoksidil sol syonu, k l b - y mesini h zland rarak, sa s zl k s resini k salt r. KAYNAKLAR. 1. Friedler VC, Hafeez A. Diffusa alopecia: Talogen hair loss: Disorders of Hair Growth. Olsen EA (Ed): New York, McGraw-Hill, Inc, 1994: 241-255. 2. Odom RB, James WD, Berger TG. Andrew Diseases of the Skin. 9. Bask . Philadelphia, WB Saunders Co, 2000. 3. Brain Falco O, Plewing G, Wollf HH, Burgdorf WHC. Dermatology, 2. Bask Berlin, Springer, 2000. 22.